Minsan, ang pakiramdam mo ay nasa gilid ka lang ng mundo. Gumagalaw ang lahat sa paligid mo, ngunit ikaw ay nananatiling isang anino na pinagmamasdan lamang sila.
Sa dulong bahagi ng Barangay Malindawo, kung saan halos yakapin na ng makapal na puno ang makitid at maputik na daan, naninirahan ang isang binata. Ang pangalan niya ay Kael Sarento.
Si Kael ay dalawampu’t limang taong gulang pa lamang. Siya ay may pangangabong matipuno dahil sa maagang pagkakasabak sa mabibigat na trabaho, at may mga matang sanay nang magtago ng matinding pagod.
Hindi siya kilala sa baryo dahil sa yaman, at hindi rin dahil sa isang apelyidong kinatatakutan o iginagalang ng marami. Kilala si Kael dahil sa kanyang mga kamay na laging handang tumulong.
Kapag may nasirang bubong pagkatapos ng bagyo, pangalan niya ang unang tinatawag ng mga kapitbahay. Kapag may bumagsak na malaking puno na humaharang sa makitid na daan, siya ang unang hahawak ng matalim na itak.
Kapag may matatandang kailangang buhatin patungo sa health center, siya ang hindi tumutanggi kahit alam niyang wala siyang makukuhang kahit na anong bayad o kapalit.
Ngunit sa likod ng bawat ngiti at kabutihang ipinapakita ni Kael, may isang malalim na sugat na matagal na niyang dinadala sa kanyang dibdib. Noong pitong taong gulang pa lamang siya, namatay ang kanyang ama sa isang malagim na aksidente sa loob ng lumang minahan.
Sa loob lamang ng isang gabi, biglang nag-iba ang takbo ng buhay ng kanilang pamilya. Ang dating maliit ngunit masayang bahay na puno ng tawanan ay napalitan ng nakabibinging katahimikan at mabibigat na utang.
Ang kanyang ina na si Marina ay hindi kinaya ang bigat ng buhay na iniwan ng asawa. Isang umaga, nagising si Kael na wala na ang kanyang ina sa kanilang tabi.
Naiwan lamang sa ibabaw ng lamesa ang isang lumang panyo at tatlong salita na nakasulat sa isang punit na papel. Ang nakasulat doon ay, “Patawarin mo ako.”
Mula noon, natutunan ni Kael na huwag umasa nang sobra sa kahit na kanino sa kanyang paligid. Mabuti na lamang at may isang matandang babae sa baryo na hindi nag-atubiling kupkupin ang isang batang tulad niya.
Si Lola Sionya ang nagpatuloy sa kanya sa kabila ng sarili nitong kahirapan. Madalas niyang sabihin kay Kael, “Hindi ka dugo, hindi ka mag-anak, pero higit pa sa pamilya kung mahalin kita.”
Maliit lamang ang kubo ni Lola Sionya, butas ang ilang bahagi ng bubong, at madalas ay lugaw lamang na tinimplahan ng kaunting asin ang kanilang kinakain sa gabi. Ngunit doon unang natutunan ni Kael na hindi nasusukat sa laki ng bahay ang tunay na tahanan.
“Kael,” sabi ni Lola Sionya isang maulan na umaga habang pinipisil ang basang damit sa palanggana. “Huwag mong hayaang patigasin ng sakit ang puso mo.”
“Ang taong laging nasasaktan, may dalawang pwedeng kahinatnan sa buhay. Pwedeng maging malupit sa mundo, o pwedeng maging mas maawain sa kapwa,” dagdag ng matanda.
Tahimik lamang noon si Kael habang nakikinig. Bata pa siya, subalit tumatak na nang malalim sa kanyang isipan ang bawat salitang binitiwan ng matandang nagpalaki sa kanya.
Lumipas ang mga taon at hindi naging madali ang buhay para sa dalawa. Hindi nakatapos ng kolehiyo si Kael, hanggang high school lamang ang kanyang naabot dahil mas pinili niyang magtrabaho kaysa panoorin si Lola Sionya na nanghihina sa gutom.
Naging tagapitas siya ng niyog sa bukid ni Mang Ovid, tagaakyat ng mabibigat na sako ng uling sa truck, tagahakot ng bato sa ginagawang kalsada, at kung minsan ay tagaayos ng bubong.
Tuwing madaling araw, bago pa man sumikat ang araw sa silangan, makikita na siyang lumalakad pababa ng bundok. May nakasabit na lumang bag sa balikat, may dalang tubig sa bote ng soft drinks, at may baong kanin na tinabunan ng asin at kaunting mantika.
Hindi siya nagrereklamo kahit na minsan ay gusto na niyang sumigaw sa sobrang pagod. Pinipili niyang lunukin ang hirap dahil ang pangarap niya ay simple lamang.
Nais niyang makabili ng maliit na lupa at makapagpatayo ng matibay na bahay para kay Lola Sionya, isang tahanan na hindi na kailangang saluhan ng palanggana ang bawat patak ng ulan.
Kung papalarin pa ay pangarap din niyang makapagbukas ng isang maliit na tindahan ng mga gamit sa bukid upang hindi na siya palipat-lipat ng mabibigat na trabaho.
May ilan sa baryo na labis ang respeto sa kanya, ngunit may ilan ding ginawang libangan ang pangmamaliit sa kanyang pagkatao. Isa na roon si Darius Quimba, ang anak ng kapitan ng barangay.
Si Darius ay palaging malinis ang suot, palaging may bagong motor, at palaging may kasamang mga barkada na handang tumawa sa bawat lait na bibitiwan niya. Para kay Darius, ang mga taong tulad ni Kael ay ipinanganak lamang upang utusan at pagtawanan.
Isang tanghali, habang nag-aayos si Kael ng sirang bakod sa gilid ng paalayan, huminto ang maingay na motor ni Darius sa kanyang tabi. Kasama nito ang dalawang barkada na sina Pebbles at Lyndon na pareho ring mayabang kung makatingin.
“O, Kael,” tawag ni Darius habang nakangingisi nang nakaloloko. “Hanggang ngayon bakod pa rin ba ang kaharap mo? Akala ko ba sabi mo dati yayaman ka?”
Hindi tumigil si Kael sa pagpukpok ng pako sa kahoy. Sumagot siya nang hindi tumitingin, “Wala akong sinabing yayaman ako.”
“Ah, hindi ba? Baka naman sinabi mo lang iyan sa panaginip mo,” sabay tawa nang malakas ni Darius na sinabayan ng kanyang mga kasamahan.
Tumingin saglit si Kael sa kanila. Hindi galit ang makikita sa kanyang mukha ngunit seryoso ang kanyang mga mata. “Kung wala kang kailangan, Darius, umalis ka na. May trabaho pa ako.”
“Trabaho?” natatawang sabi ni Darius bago pinaandar ang motor. “Utusan ang tawag diyan, Kael. Habang buhay ka na lang dyan sa putikan.”
Umalis ang tatlo na humahahalakhak, ngunit nanatili si Kael na tahimik sa kanyang kinatatayuan. Sanay na siya sa mga ganoong salita, hindi ibig sabihin na hindi masakit, kundi sanay na siyang huwag ipakita ang tama ng salita.
Sa baryo, may iilang tao naman ang tunay na nakakakilala at nagmamahal sa kanya. Isa na roon si Timo Valderas, ang matalik niyang kaibigan na kabaligtaran niya dahil ito ay madaldal, palabiro, at dating pasaway.
Noong kabataan nila, muntik nang mapariwara si Timo dahil sa masamang barkada, subalit si Kael ang paulit-ulit na humila sa kanya palayo sa gulo.
“Pre,” sabi ni Timo isang hapon habang nagkukumpuni sila ng isang lumang kariton. “Minsan talaga gusto kong sapakin si Darius para sa iyo. Sobra na ang kayabangan ng sutil na iyon.”
“Huwag na, Timo,” sagot ni Kael habang hinihigpitan ang turnilyo. “Bakit? Takot ka ba sa kanya?” tanong muli ni Timo.
“Hindi ako takot. Sayang lang ang oras natin sa kanya,” maikling sagot ni Kael.
Napakamot sa ulo si Timo at napailing. “Ikaw lang talaga ang taong nala-lait na, nagtitipid pa rin ng lakas. Iba ka rin talaga, pre.”
Napangiti nang bahagya si Kael sa sinabi ng kaibigan. Bihira siyang ngumiti, kaya kapag nangyayari iyon, alam ni Timo na kahit paano ay gumaan ang loob nito sa kabila ng mga naririnig na lait.
Mayroon ding si Aling Marne, ang may-ari ng isang maliit na karinderya sa tapat ng terminal ng tricycle. Kapag alam nitong walang baon si Kael, kunwari ay may sobrang ulam na hindi naibenta sa maghapon.
“O, Kael,” tawag ni Aling Marne mula sa loob ng karinderya. “Kunin mo na itong giniling na ulam. Masisira lang ito kung maiiwan dito.”
“Aling Marne, kakaluto niyo lang niyan kaninang tanghali,” sabi ni Kael na may pag-aalinlangan.
“Ay, marunong ka pa sa akin! Sabi nang masisira ito kaya dalhin mo na kay Sionya upang may ulam kayo mamayang gabi,” sabi ng matanda.
Alam ni Kael na palusot lamang iyon ni Aling Marne upang tulungan siya, subalit tinatanggap niya ito dahil alam niyang masasaktan ang matanda kapag tinanggihan niya ang bukal sa pusong tulong.
Sa kabilang bahagi naman ng baryo, nakatira si Mang Orben, isang dating minero na pilay na ang kanang paa dahil sa lumang aksidente. Lagi itong nakaupo sa ilalim ng punong duhat, hawak ang lumang baston habang nagkukwento sa mga dumadaan.
Madalas niyang sabihin kay Kael tuwing dadaan ito, “Huwag kayong lalapit sa lumang kweba sa Sityo Pugad. Hindi multo ang dapat katakutan doon kundi ang mga tao.”
Noong araw, maraming lihim na itinago ang mga minero sa lugar na iyon. May mga daan na hindi nakikita ng ordinaryong mata, at may mga bunganga ng kweba na akala mo ay bato lang ngunit lagusan pala patungo sa ilalim ng bundok.
Hindi takot sa kweba si Kael ngunit nirerespeto niya ang babala ni Mang Orben. Alam niyang ang mga lugar na matagal nang iniwan ng mga tao ay kadalasang ginagamit ng mga taong may masamang itinatago.
Samantala, sa kabilang bahagi ng bayan na tila napakalayo sa putikan ng Malindawo, nakatira si Liora Madrigal. Si Liora ay dalawampu’t tatlong taong gulang na dalaga.
Siya ang nag-iisang anak ni Don Alarik Madrigal, isang negosyanteng kilala sa buong probinsya dahil sa mga kumpanyang may kinalaman sa real estate, agrikultura, at lumang pagmimina.
Maganda si Liora, maputi, maamo ang mukha, at napakasimpleng manamit kahit lumaki sa karangyaan at yaman. Hindi siya katulad ng ibang mayayamang anak na sanay mag-utos at magmataas sa mahihirap.
Mas madalas siyang makita sa mga feeding program, medical mission, at mga school donation drive sa mga liblib na baryo kaysa sa mga mararangyang party ng mga mayayaman.
Ang kanyang ugali ay bunga ng turo ng kanyang ina na si Doña Isabel na namatay sa sakit noong labing-anim na taong gulang pa lamang si Liora. Bago ito pumanaw, paulit-ulit nitong ipinaalala sa anak na ang yaman ay hindi dapat gawing pader laban sa mahihirap kundi tulay upang makatulong sa kanila.
Ngunit hindi payapa ang buhay ni Liora sa loob ng kanilang mansyon. May tiyuhin siya, si Severino Madrigal, ang nakababatang kapatid ng kanyang ama.
Sa harap ng ibang tao, maayos itong magsalita, laging naka-amerikana, at laging may ngiting parang isang edukado at mabait na tao. Ngunit sa loob ng pamilya, alam ni Liora na may lamig ang mga mata nito at may ambisyong hindi kayang itago.
Lalo pang lumala ang tensyon nang malaman ni Liora na may ilang malalawak na lupain ang iniwan ng kanyang ina na nakapangalan sa kanya, mga lupain sa paligid ng bundok ng Malindawo.
Gusto ni Liora na gawing isang protected area ang ilang bahagi nito dahil sa mga pamilyang naapektuhan noon ng lumang pagmimina na nag-iwan ng pinsala sa kalikasan.
Subalit para kay Severino, sayang ang lupa kung hindi pagkakakitaan ng milyong-milyon. “Liora,” sabi ni Severino minsan sa hapag ng kainan habang mahinahong hinihiwa ang karne sa kanyang plato. “Masyado kang emosyonal sa mga desisyon mo. Ang lupa ay negosyo, hindi isang simpleng alaala.”
Tumingin si Liora sa kanyang tiyuhin nang may katatagan. “Para sa akin, Tito Severino, hindi pwedeng negosyo lang ang tingin sa lugar kung saan maraming tao ang nasaktan at naghirap.”
Napahinto sa pagkain si Don Alarik at tumingin sa kanyang kapatid. “Hayan mo ang anak ko, Severino. Sa kanya ipinangalan ni Isabel ang lupa, kaya siya ang may huling desisyon.”
Ngumiti si Severino ngunit hindi umabot ang ngiting iyon sa kanyang mga mata. “Siyempre naman, kuya. Nagpapayo lang naman ako para sa ikabubuti ng kumpanya natin.”
Hindi alam ni Liora na mula sa araw na iyon, may mga mata nang lihim na sumusubaybay sa bawat galaw niya. Isang umaga, nagpasya si Liora na bisitahin ang lumang lupain ng kanyang ina malapit sa Barangay Malindawo.
Kasama niya ang kanyang kaibigan na si Mirel Ocampo, isang photographer na tumutulong sa kanya upang gumawa ng documentation para sa kanyang proposal na gawing community project ang lugar.
Simple lamang ang suot ni Liora nang araw na iyon, isang puting blusa, maong na pantalon, at ang scarf na kulay bughaw na huling regalo sa kanya ng kanyang ina.
Habang pauwi na sila ng hapon, biglang tumirik ang kanilang sasakyan sa gilid ng isang malawak na palayan, malayo sa sentro ng baryo. Walang signal ang cellphone ni Mirel at halos walang dumadaang mga sasakyan sa lumang daan.
Mainit ang sikat ng araw at halatang kinakabahan na si Mirel sa kanilang sitwasyon. “Naku, Liora,” reklamo ni Mirel habang pinapaypayan ang sarili. “Sabi ko naman sa iyo dapat isinama natin si Bernard na driver natin.”
“Sandali lang, Mirel, baka may dumaan na pwedeng tumulong sa atin,” mahinahong sagot ni Liora kahit na siya rin ay nagsisimula nang mag-alala dahil palubog na ang araw.
Sa di-kalayuan, naroon si Kael na kasalukuyang nagbubuhat ng mga pinutol na kahoy para sa inaayos niyang bakod. Napansin niya ang dalawang babaeng nakatayo sa tabi ng isang mamahaling sasakyan.
Hindi siya agad lumapit dahil ayaw niyang isipin ng mga ito na may masama siyang balak sa kanila. Ngunit nang makita niyang pilit binubuksan ni Mirel ang hood ng sasakyan at halos mapasigaw sa init ng makina, iniwan niya ang kahoy at dahan-dahang lumapit.
“Ma’am,” maingat at magalang na sabi ni Kael nang makalapit siya. “Kailangan niyo po ba ng tulong sa sasakyan niyo?”
Napalingon si Liora sa boses na iyon. Sandali siyang natigilan nang makita ang itsura ng binatang nasa harap niya.
Si Kael ay pawisan, may mga putik sa kanyang lumang pantalon, may maliit na sugat sa kamay, subalit maayos ang tingin ng kanyang mga mata at napakagalang ng kanyang boses.
“Nasiraan kami,” sabi ni Liora habang itinuturo ang makina. “Hindi namin alam kung anong naging problema dahil bigla na lang itong namatay habang tumatakbo.”
“Pwede ko pong tingnan kung anong nangyari,” boluntaryong alok ni Kael. Tumango si Liora bilang pagsang-ayon.
Binuksan ni Kael nang tuluyan ang hood, sinuri ang makina, at agad napansin ang lumuwag na koneksyon at may kaunting tagas sa hose ng tubig. Hindi siya isang mekaniko, ngunit sanay siyang magkumpuni ng kung anu-ano sa bukid.
Sa loob lamang ng ilang minuto, gamit ang ilang simpleng kagamitan na nasa kanyang lumang bag, nagawan niya ng pansamantalang paraan ang hose upang umandar ang sasakyan hanggang sa makarating sila sa bayan.
“Subukan niyo po, ma’am,” sabi ni Kael habang pinupunasan ang kanyang kamay.
Pinaandar ni Liora ang sasakyan. Umubo muna nang bahagya ang makina bago ito tuluyang nabuhay at umugong nang maayos.
“Ay, thank God!” masayang sabi ni Mirel. “Kuya, ang galing mo naman! Maraming salamat talaga.”
Ngumiti si Liora kay Kael habang pababa ng sasakyan. “Maraming salamat sa tulong mo. Magkano ba ang dapat naming ibayad sa iyo?”
Umiling agad si Kael at bahagyang napaatras. “Wala po, ma’am. Okey na po iyon. Mag-ingat na lang kayo sa pagtakbo sa daan.”
“Hindi pwede ang ganoon, tinulungan mo kami sa oras ng pangangailangan,” giit ni Liora habang binubuksan ang kanyang pitaka upang kumuha ng pera.
“Kung gusto niyo pong magbayad,” sagot ni Kael habang nakatingin sa lupa. “Pagdating niyo sa bayan, sabihin niyo na lang sa mekaniko na palitan agad ang hose dahil delikado kung pababayaan.”
Hindi sanay si Liora sa ganoong uri ng pagtanggi. Karamihan ng mga taong lumalapit sa kanya o tinutulungan niya ay may hinihinging kapalit, ngunit ang lalaking nasa harap niya ay hindi man lang ipinagmalaki ang kanyang ginawa.
“Ako nga pala si Liora,” sabi ng dalaga habang iniaabot ang kanyang kamay kay Kael upang makipagkilala.
Tumingin si Kael sa kanyang sariling kamay na marumi dahil sa grasa at langis ng makina. Nag-alangan siyang tanggapin ang kamay ng magandang dalaga.
Napansin ni Liora ang pag-aalinlangan ng binata, kaya siya mismo ang bahagyang lumapit at hinawakan ang kamay nito. “Okey lang, hindi ako natatakot sa dumi.”
Dahan-dahang nakipagkamay si Kael sa kanya. “Kael po ang pangalan ko,” mahina niyang pakilala sa sarili.
Sa di-kalayuan, natanaw ni Darius ang tagpong iyon habang nakasakay sa kanyang motor kasama sina Pebbles at Lyndon. Kumunot ang kanyang noo nang makita ang isang mayaman at magandang dalaga na nakikipag-usap nang masinsinan kay Kael.
Huminto ang motor ni Darius sa tabi ng sasakyan. “O, Kael, iba ka rin pala kapag mayaman ang lumalapit sa iyo,” kantiyaw ni Darius na may kasamang tawa. “Biglang marunong ka nang tumulong ngayon, ah?”
Napatingin si Mirel nang masama kay Darius dahil sa narinig. “Excuse me, ano bang problema mo?” tanong ni Mirel sa mayabang na lalaki.
Ngumiti si Darius nang nakaloloko. “Wala naman, ma’am. Baka hindi niyo lang alam, mahilig magpaawa iyang si Kael para makakuha ng pera.”
Hindi sumagot si Kael sa paratang ni Darius. Ibinalik na lamang niya ang kanyang mga kagamitan sa loob ng kanyang lumang bag upang maiwasan ang gulo.
Tumingin si Liora kay Darius, pagkatapos ay ibinalik ang kanyang tingin kay Kael. Nakita niya na hindi man lang ipinagtanggol ni Kael ang sarili, hindi dahil duwag ito, kundi dahil pagod na itong patunayan ang halaga niya sa mga taong ayaw namang makita ang kabutihan niya.
“Hindi siya nagpaawa sa amin, tinulungan niya kami nang kusa,” seryosong sabi ni Liora habang nakatingin nang diretso sa mga mata ni Darius. “Sana ikaw rin ay marunong gumawa ng ganoong kabutihan sa kapwa mo.”
Nawala ang ngiti sa mukha ni Darius dahil sa napahiya siya sa harap ng kanyang mga barkada. Si Kael naman ay napatingin kay Liora, tila hindi makapaniwala na may isang estrangherong nagtanggol sa kanya laban sa pang-aapi ng kapwa niya taga-baryo.
Umalis sina Liora at Mirel matapos muling magpasalamat nang taimtim kay Kael. Habang papalayo ang sasakyan ng dalawa, naiwan si Kael sa gilid ng daan na hawak ang kanyang bag, may kakaibang pakiramdam sa kanyang dibdib na hindi niya maipaliwanag.
Hindi niya alam kung bakit tumatak nang husto sa kanyang isipan ang maamong mukha at ang tingin ng mga mata ni Liora. Marahil ay dahil sa unang pagkakataon sa matagal na panahon, may isang taong hindi tumingin sa kanya bilang isang hamak na utusan o basahan ng lipunan.
Kinabukasan, maaga pa lamang ay kakaiba na ang ingay na maririnig sa buong Barangay Malindawo. May mga sasakyan ng pulis na nakaparada sa kalsada, at may mga itim na SUV na dumaan patungo sa lumang hasyenda.
May mga taong nag-uusap-usap nang may kababaan ang boses sa harap ng tindahan at karinderya ni Aling Marne. Ang balita sa buong baryo ay nawawala raw ang nag-iisang anak ni Don Alarik Madrigal na si Liora, ang magandang dalagang tumutulong sa mga mahihirap.
Natagpuan daw ang sasakyan nito sa may lumang daan patungo sa bundok, bukas ang pinto ng driver, ngunit wala ang dalaga sa loob at may mga bakas ng kaguluhan.
Napahinto si Kael sa pagbili ng pandesal nang marinig ang balitang iyon. Biglang naramdaman niya ang malamig na hangin sa kanyang batok at ang mabilis na tibok ng kanyang puso.
Lumapit sa kanya si Timo na halos hingalin sa pagtakbo. “Pre, hinahanap ka ng ilang tauhan ni kapitan sa barangay hall. May nagsabi raw na ikaw ang huling lalaking nakausap ng dalaga bago ito nawala kahapon ng hapon.”
Kumunot ang noo ni Kael dahil sa paratang. “Tinulungan ko lang sila sa nasirang sasakyan nila, Timo. Wala akong ibang ginawa sa kanila.”
“Alam ko, pre,” nag-aalalang sabi ni Timo habang hinahawakan ang balikat ni Kael. “Pero alam mo naman dito sa atin, kapag mahirap ka at walang laban, ikaw ang pinakamadaling pagbintangan ng mga may kapangyarihan.”
Maya-maya pa ay dumating na nga si Darius kasama ang kanyang ama na si Kapitan Quimba at dalawang tanod ng barangay. May kakaibang sigla sa mukha ni Darius na parang matagal na niyang hinihintay ang pagkakataong ito upang tuluyang pabagsakin si Kael.
“Ikaw, Kael Sarmiento,” sabi ni Kapitan Quimba habang itinuturo ang binata. “Kailangan mong sumama sa amin sa barangay hall ngayon din dahil may ilang bagay na itatanong sa iyo ang mga otoridad.”
“Bakit po, kapitan?” tanong ni Kael na nananatiling kalmado sa kabila ng kaba.
Sumabat agad si Darius na may kasamang ngisi. “Huwag ka nang magmalinis, Kael! Ikaw ang huling nakitang kausap nung mayaman na babae bago siya nawala. Malay ba namin kung ano ang talagang ginawa mo sa kanya pagkatapos umalis ng kaibigan niya?”
Nagalit si Timo sa narinig at humakbang nang paimbaba. “Hoy, Darius! Alam ng buong baryo na hindi kayang gawin ni Kael ang ganyang uri ng krimen! Huwag mong ilagay sa kanya ang dumi ng isip mo!”
“Paano mo naman nasiguro iyan, Timo?” hamon ni Darius. “Dahil ba kaibigan mo siya kaya mo siya ipinagtatanggol ngayon?”
Tahimik lamang si Kael habang nag-aaway ang dalawa, ngunit mabilis na gumagalaw ang kanyang isipan sa mga sandaling iyon. Naalala niya ang sasakyan ni Liora kahapon, ang daan, ang putik sa mga gulong, at ang isang kakaibang bagay na nakita niya sa gilid ng damuhan habang pauwi siya kagabi.
Nakita niya ang isang piraso ng tela na kulay bughaw na katulad na katulad ng scarf na suot ni Liora kahapon. Bigla rin niyang naalala ang paulit-ulit na babala ni Mang Orben tungkol sa Sityo Pugad na may mga daan na hindi nakikita ng ordinaryong tao.
Tumingin si Kael sa direksyon ng masukal na bundok ng Sityo Pugad. Hindi niya alam kung bakit, ngunit may isang matinding bigat sa kanyang dibdib na tila humihila sa kanya na magtungo sa lugar na iyon upang hanapin ang dalaga.
Part 2
“Kael,” mahinang tawag ni Timo habang nakatingin sa kaibigan na tila nawawala sa sarili. “Anong iniisip mo sa mga sandaling ito?”
Hindi agad sumagot si Kael sa tanong ni Timo. Sa kanyang isipan, napakalinaw ng mukha ni Liora noong nagpapasalamat ito sa kanya, ang mahinahong boses nito, at ang paraan ng pagtatanggol nito sa kanya laban kay Darius kahit hindi naman sila magkakilala.
Iniisip ni Kael na kung siya ang nawala sa gubat, walang mayamang tao ang magpapahanap sa kanya, walang convoy ng mga pulis, at walang balita sa radyo. Subalit alam niya ang pakiramdam ng maiwan at mawalan ng pag-asa sa dilim.
Kung may isang taong nasa loob ng masukal na bundok at naghihintay ng saklolo, hindi niya kayang talikuran ang pagkakataong iyon na makatulong.
“May nakita akong bakas kagabi,” mababa ang boses na sabi ni Kael kay Timo. “Malapit sa daan patungo sa Sityo Pugad.”
Nanlaki ang mga mata ni Timo sa narinig na impormasyon. “Pre, hindi ka ba nagbibiro? Ang lumang kweba ba ang tinutukoy mo?”
Narinig ng paparating na si Mang Orben ang usapan ng dalawa habang dahan-dahang naglalakad gamit ang kanyang baston. Maputla ang mukha ng matanda nang magsalita ito. “Kung doon nga dinala ang dalaga, Kael, hindi dapat mag-isa ang pupunta sa loob.”
“Wala na tayong sapat na oras upang maghintay, Mang Orben,” sagot ni Kael habang hinahanda ang kanyang sarili.
Biglang hinawakan ni Lola Sionya ang braso ni Kael nang marinig ang balak ng binata. Hindi niya pinigilan ang kanyang apo ngunit nanginginig ang kanyang matatandang kamay sa takot.
“Anak,” bulong ni Lola Sionya na may luha sa mga mata. “Alam kong mabuti ang puso mo, subalit tandaan mo na hindi lahat ng inililigtas sa mundo ay madaling abutin ng mga kamay mo.”
Tumingin si Kael sa matandang babae na nagpalaki sa kanya nang may buong pagmamahal. Sa mga mata nito, nakita niya ang matinding takot ng isang ina na minsan nang nawalan ng pamilya sa loob ng minahan.
“Babalik po ako, la,” pangako ni Kael habang hinahawakan ang kamay ng matanda. “Hindi ako papasok sa loob kung walang sapat na dahilan, subalit kung naroroon nga siya, hindi ko kayang maupo lang dito at maghapon.”
Kinuha ni Kael ang kanyang lumang flashlight na mahina na ang ilaw, ang isang mahabang lubid, at ang maliit na itak na ginagamit niya sa pagtatrabaho sa bukid araw-araw.
Sumunod si Timo sa kanya kahit na kitang-kita ang takot sa mukha nito. Si Mang Orben naman ay mabilis na gumuhit sa lupa gamit ang dulo ng kanyang baston upang ipakita ang daan.
“May lumang lagusan sa likod ng malaking bato sa bundok,” paliwanag ni Mang Orben habang itinuturo ang guhit sa lupa. “Kung may tao sa loob ng kweba, baka doon mo marinig ang boses niya. Ngunit makinig ka sa akin, Kael.”
“Kapag may nakita kang hindi tama o masyadong mapanganib sa loob, huwag kang magpapakabayani at lumabas ka agad upang humingi ng saklolo,” mahigpit na bilin ng matanda.
Tumango si Kael bilang paggalang kahit alam niyang minsan ang pagiging isang tunay na tao ay nagsisimula sa sandaling hindi mo kayang talikuran ang panganib para sa kapwa.
Habang paakyat sila sa masukal at madulas na daan patungo sa Sityo Pugad, unti-unting kumapal ang maiitim na ulap sa kalangitan na tila nagbabadya ng isang malakas na ulan.
Ang hangin na nanggagaling sa ituktok ng bundok ay napakalamig, may dalang amoy ng basang lupa, kalawang, at lumang bato na matagal nang hindi nasisikatan ng araw.
Sa bawat hakbang na ginagawa ni Kael sa matarik na daan, parang bumabalik sa kanyang isipan ang lahat ng taon ng pangungutya, gutom, at pag-iisa na dinanas niya sa baryo.
Subalit sa unang pagkakataon sa kanyang buhay, hindi niya iniisip ang sarili niyang kahirapan o ang mga panlalait ng mga tao. Ang tanging laman ng kanyang isip ay ang kaligtasan ng dalagang maaaring nakakulong sa malamig na dilim.
Bago pa man tuluyang lamunin ng masukal na gubat ang kanyang anino, humigpit ang hawak ni Kael sa kanyang lumang flashlight at bumulong sa sarili, “Konting tiis na lang, kung nandiyan ka man sa loob, ilalabas kita.”
Patuloy ang pag-akyat ng dalawang magkaibigan sa matarik na daan. Sa likod ni Kael ay si Timo na hawak ang isa pang maliit na flashlight na hiniram pa nila kay Aling Marne bago sila umalis.
Hindi na sumama si Mang Orben dahil hindi na kaya ng pilay nitong paa ang tarik at dulas ng bundok, subalit ang bawat bilin nito ay nananatiling malinaw sa isip ni Kael.
“Kapag naamoy mo ang lumang bakal at langis, ibig sabihin ay malapit ka na sa lagusan ng lumang minahan,” nanginginig na alaala ni Kael sa sinabi ng matanda. “Ngunit huwag kang magtitiwala sa unang daang makikita mo dahil guguho ito.”
Iyon ang paulit-ulit na bumabalik sa isip ni Kael habang tinatahak nila ang daang halos lamunin na ng mga ligaw na halaman at mga tinik dahil matagal nang hindi nadaraanan ng mga tao.
May mga malalaking ugat ng puno na nakalabas sa lupa na madaling makatisod, may mga batong madulas dahil sa makapal na lumot, at may mga sanga na tila sinasadyang humarang sa kanila.
“Pre,” mahinang tawag ni Timo habang hinahabol ang kanyang hininga sa pagod. “Sigurado ka ba talaga rito sa ginagawa natin? Hindi sa ayaw kong tumulong sa iyo, ha?”
“Pero kung totoo ngang may mga taong dumukot sa dalagang iyon, ibig sabihin may mga masasamang tao rito sa paligid natin ngayon. Hindi lang basta kweba ang papasukin natin,” dagdag ni Timo.
Huminto saglit si Kael at tumingin sa paligid ng gubat. Tahimik ang buong paligid subalit hindi payapa ang pakiramdam na dala nito sa kanyang dibdib. Iba ang katahimikang nararamdaman niya ngayon, parang may mga matang nagtatago sa dilim at naghihintay.
“Hindi ko naman sinasabing pumasok ka hanggang sa kaibuturan ng kweba, Timo,” mahinahong sagot ni Kael sa kaibigan. “Kapag nakita natin ang bunganga ng kweba, bumalik ka agad sa baryo.”
“Sabihin mo kina Mang Orben at Aling Marne na tumawag ng mga pulis na hindi galing sa grupo o konektado kay Kapitan Quimba,” seryosong utos ni Kael.
Napakunot ang noo ni Timo sa narinig na utos ng kaibigan. “Bakit hindi tayo pwedeng humingi ng tulong kay kapitan? Siya ang namumuno sa baryo natin.”
Tumingin nang diretso si Kael sa mga mata ni Timo. “Masyadong mabilis akong pinagbintangan ni Darius, at mas interesado ang kapitan na isama ako sa barangay hall kaysa hanapin ang nawawalang dalaga.”
Hindi na nakasagot si Timo sa sinabi ni Kael. Kahit na minsan ay padalos-dalos siya sa kanyang mga desisyon, alam niyang may malaking punto ang sinabi ng kanyang matalik na kaibigan.
Sa kanilang baryo, kapag mayaman at makapangyarihan ang sangkot sa isang usapin, madalas ay hindi ang katotohanan ang unang hinahanap ng mga tao kundi kung sino ang mahirap na madaling isisi sa kasalanan.
Ilang minuto pa silang naglakad nang tahimik sa masukal na daan hanggang sa makita ni Kael ang unang tunay na palatandaan sa gilid ng isang tinikang palumpong.
Isang piraso ng bughaw na tela ang nakasabit doon, bahagyang sumasayaw sa hangin. Dahan-dahan itong nilapitan ni Kael at maingat na kinuha gamit ang kanyang nanginginig na kamay.
Marumi na ang tela dahil sa putik ng gubat, subalit napakalinaw pa rin sa kanyang alaala na ito ang scarf na suot ni Liora noong nakipagkamay ito sa kanya sa gilid ng kalsada.
Nanuyo ang lalamunan ni Kael sa kanyang natuklasan. “Sa kanya nga ito, Timo,” bulong niya habang ipinapakita ang tela sa kaibigan.
Lumapit si Timo at napalunok nang malalim dahil sa takot. “Ibig sabihin, tama nga ang hinala mo, pre. Narito nga siya sa loob ng gubot na ito.”
Hindi na sumagot si Kael sa sinabi ng kaibigan. Mas humigpit lamang ang hawak ng kanyang kanang kamay sa lumang flashlight na kanyang dala.
Mula sa puntong iyon, hindi na lamang isang haka-haka ang lahat ng kanilang iniisip. May totoong masamang nangyari, at may isang totoong tao na dinala sa liblib na lugar na ito.
Kung buhay pa si Liora sa mga sandaling ito, bawat minuto na lumilipas ay napakahalaga para sa kanyang kaligtasan sa loob ng madilim na kweba.
Nang sa wakas ay marating nila ang bunganga ng lumang kweba, nakita nilang halos matakpan na ito ng mga gumapang na malalaking ugat ng puno at mga ligaw na baging.
Sa paligid ng bunganga ay may mga lumang piraso ng bulok na kahoy, mga kalawanging lata, at mga sirang bahagi ng lumang reles na ginamit noong panahon ng operasyon ng minahan.
Amoy basa at mabigat ang hangin na lumalabas mula sa loob ng kweba, may halong amoy ng basang lupa, kalawang ng bakal, at matagal nang naimbak na matinding dilim.
“Timo,” mahinang sabi ni Kael habang humaharap sa kanyang kaibigan. “Hanggang dito na lang ang sasamahan mo sa akin. Huwag mo nang balaking pumasok sa loob.”
“Ano? Hindi pwede ang ganyan, pre! Sasama ako sa iyo sa loob ng kweba kahit anong mangyari,” giit ni Timo na ayaw iwan ang kaibigan.
“Hindi pwede, Timo. Kung pareho tayong papasok sa loob at may mangyaring masama sa atin, walang maiiwan sa labas upang magsabi sa baryo kung nasaan tayo,” paliwanag ni Kael.
“Kael, hindi kita pwedeng iwanan dito mag-isa sa dilim,” nag-aalalang sabi ni Timo.
“Hindi mo naman ako iiwan, Timo. Hihingi ka ng tulong sa labas, at mas kailangan ko ang tulong na iyon kapag nakita ko na siya,” mariing sabi ni Kael habang hinahawakan ang balikat ng kaibigan.
Kitang-kita sa mukha ni Timo ang matinding takot at pag-aalinlangan sa kanyang gagawin. Ilang segundo siyang hindi kumibo sa kanyang kinatatayuan bago napamura nang mahina dahil alam niyang tama ang desisyon ni Kael.
“Sige,” sabi ni Timo habang humahakbang pabalik. “Pero kapag hindi ka pa lumabas sa loob ng isang oras, babalik ako rito kasama ang mga taga-baryo kahit sino pa ang pumigil sa akin.”
Tumango si Kael bilang pasasalamat at iniabot kay Timo ang piraso ng bughaw na tela na kanyang nahanap sa palumpong. “Ipakita mo ito kay Aling Marne, sabihin mo na ebidensya ito na narito nga ang dalaga.”
Kinuha ni Timo ang tela nang may nanginginig na kamay. “Mag-iingat ka sa loob, pre. Huwag kang magpapakabayani kung hindi mo kaya.”
Hindi na sumagot si Kael sa huling bilin ng kaibigan. Pumasok siya sa loob ng makipot na bunganga ng kweba, at sa loob lamang ng ilang hakbang, tuluyan na siyang linamon ng matinding dilim habang si Timo naman ay mabilis na tumakbo pababa ng bundok nang biglang umalingawngaw ang isang mahinang iyak mula sa kaibuturan ng kweba.
Part 3
Sa loob ng kweba, mas lalong naging malamig ang hangin na humahaplos sa balat ni Kael. Ang tunog ng kanyang bawat sariling hakbang sa putikan ay bumabalik sa kanya mula sa mga dingding ng matitigas na bato.
May mga patak ng tubig na nanggagaling sa kisame ng kweba, parang isang mabagal na orasan na nagpapaalala sa kanya na ang bawat sandali ay mabilis na nauubos para sa kaligtasan ng dalaga.
Itinaas niya ang kanyang flashlight upang suriin ang paligid, at dahan-dahan niyang sinundan ang daan na bahagyang may mga sariwang bakas ng sapatos sa ibabaw ng basang putik.
Hindi sanay si Kael sa ganitong klaseng takot sa kanyang buong buhay. Sanay siya sa matinding gutom, sanay sa pagod ng katawan, at sanay sa pangmamaliit ng mga tao, subalit iba ang takot na dala ng dilim na hindi mo alam kung anong panganib ang naghihintay sa iyo sa dulo.
Naalala niya muli ang sinabi sa kanya ni Lola Sionya bago siya umalis sa kubo, “Huwag mong hahayaang patigasin ng sakit ang puso mo, Kael.”
Sa sandaling iyon ng matinding dilim, naintindihan ni Kael na ang tunay na kabutihan pala ay hindi laging malambot at tahimik. Minsan, ang kabutihan ay kailangang maging matapang upang pumasok sa madilim na kweba kahit nanginginig ang buong katawan mo sa takot.
Habang lalong lumalalim ang kanyang nararating sa loob ng lagusan, may nakita siyang isang lumang kahon ng kahoy, isang sirang pala, at isang patay na flashlight na tila bagong bagsak lamang sa lupa.
Nilapitan niya ito at maingat na kinapa ang flashlight. Ramdam niya na mainit-init pa ang baterya nito, isang malinaw na palatandaan na may gumamit nito kamakailan lamang sa loob ng kweba.
Bigla siyang tumigil sa paglalakad nang makarinig ng isang mahinang tunog mula sa unahan. Hindi ito tunog ng patak ng tubig, at hindi rin ito tunog ng hangin; parang tunog ito ng bakal na kumikiskis sa matigas na bato.
Huminga si Kael nang mabagal upang pakalmahin ang sarili, at itinapat niya ang ilaw ng flashlight sa kaliwang bahagi ng kweba kung saan may isang makitid na daan papasok sa mas madilim na espasyo.
Halos kailangan niyang iyuko nang husto ang kanyang buong katawan upang makalusot sa siwang ng mga bato. Sumiksik siya roon nang dahan-dahan, ingat na ingat na huwag makalikha ng kahit na anong ingay.
Habang papalapit siya sa dulo ng makitid na lagusan, mas lumilinaw ang tunog ng kadena, at pagkatapos ay may narinig siyang isang napakahinang ungol ng isang taong nasasaktan.
Bumilis nang husto ang tibok ng puso ni Kael sa kanyang narinig. “Ma’am Liora,” pabulong at maingat niyang tawag sa dilim ngunit walang sumagot sa kanya.
Lumapit pa siya nang kaunti sa dulo ng makitid na bahagi ng lagusan, at doon ay bumukas ang kweba sa isang maliit na espasyo na may isang lumang haliging bato sa gitna na ginamit noon bilang suporta sa minahan.
Doon niya nakita ang isang babaeng nakahandusay sa malamig na lupa, nakatagilid ang katawan, marumi ang suot na blusa, may mga sugat sa braso, at nakakadena ang kaliwang paa sa isang makapal na bakal na nakapalibot sa haligi.
Halos tumigil ang paghinga ni Kael sa nasaksihan ng kanyang mga mata. “Diyos ko,” bulong niya sa sarili habang mabilis na lumuluhod sa tabi ng sugatang dalaga.
Mahina ang paghinga ni Liora subalit buhay ito. May malaking pasa sa gilid ng kanyang maamong mukha, tuyo na ang dugo sa kanyang noo, at napakamaputla ng kanyang mga labi dahil sa gutom at takot.
Hinawakan ni Kael ang pulso ni Liora gaya ng paraan na itinuro sa kanya ni Nurse Belina noong tumulong siya sa isang medical mission sa kanilang barangay hall.
Mahina ang tibok ng puso ng dalaga subalit naroon pa rin ito. “Ma’am Liora,” maingat at mahina niyang tawag habang tinatapik ang pisngi nito. “Ako ito, si Kael na tumulong sa inyo sa sasakyan niyo kahapon.”
Bahagyang gumalaw ang mga mata ni Liora nang marinig ang boses ni Kael, subalit hindi ito tuluyang nagising mula sa pagkawalang-malay. Parang pilit nitong nagsasalita subalit walang lumalabas sa kanyang labi kundi mahina at putol-putol na hininga.
Tiningnan ni Kael ang makapal na kadena na nakatali sa paa ng dalaga. Makapal ito subalit halatang kalawangin na ang malaking kandado na nakakabit doon. Wala siyang dalang bolt cutter o kahit na anong gamit na sapat upang putulin ang bakal nang madali.
Hinanap niya sa paligid ng madilim na espasyo ang anumang bagay na pwedeng gamitin upang sirain ang kandado. May nakita siyang isang matulis na piraso ng lumang bakal na tila bahagi ng kagamitan sa minahan noon, at isang malaking bato.
“Pasensya na po, ma’am,” bulong niya kay Liora habang itinataas ang malaking bato. “Maingay po itong gagawin ko ngunit wala tayong ibang paraan upang makalabas dito.”
Sinimulan niyang pukpukin nang buong lakas ang lumang kandado gamit ang bato at bakal. Sa unang tama pa lamang ng bato, umalingawngaw ang napakalakas na tunog sa buong kaibuturan ng kweba.
Napapikit si Kael sa kaba dahil alam niyang kung may mga bantay na lalaki sa loob o sa labas ng kweba, tiyak na maririnig nila ang ingay na kanyang nilikha. Subalit wala siyang ibang pagpipilian sa mga sandaling iyon.
Muli niyang pinukpok ang kandado nang mas malakas. Isa pa, at isa pa, hanggang sa unti-unting magkaroon ng lamat ang kalawanging bahagi ng bakal. Ngunit sa kalagitnaan ng kanyang pagpukpok, may narinig siyang mga boses ng mga lalaki mula sa isang malayong lagusan.
“Hoy! Narinig mo ba iyon? Parang may ingay sa galing sa may lumang haligi,” sabi ng isang lalaki na may mabigat na boses.
Nanigas ang buong katawan ni Kael sa kanyang narinig. May isa pang boses ng lalaki ang sumagot sa kanyang kasamahan, “Baka mga malalaking daga lang iyon sa loob, huwag mo nang pansinin.”
“Diga? Ganun kalakas na tunog ng bakal? Parang hindi yata normal iyon,” sabi muli ng unang lalaki habang naririnig ang kanilang mga yabag na papalapit.
Dahan-dahang ibinaba ni Kael ang hawak na malaking bato sa lupa upang hindi makalikha ng ingay. Pinatay niya agad ang ilaw ng flashlight at niyakap ang katawan ni Liora sa loob ng matinding dilim.
Ramdam niya ang mabilis at mababaw na hininga ng dalaga sa kanyang tabi. Dahan-dahang inilagay ni Kael ang kanyang palad sa ibabaw ng bibig ni Liora, hindi upang saktan ito, kundi upang kung sakaling magising ito bigla ay hindi ito makasigaw at makalikha ng ingay na makapagtuturo sa kanilang kinalalagyan.
Palapit nang palapit ang mga yabag ng dalawang lalaki sa kanilang pwesto. Base sa kanilang mga boses, pareho silang nasa edad apatnapu at may mabibigat na sapatos na lumilikha ng tunog sa putikan.
“Sinabi sa atin ni Rulfo na huwag muna nating gagalawin o sasaktan ang babae hangga’t walang utos,” sabi ng isang lalaki na naglalakad.
“Alam ko naman iyon,” sagot ng isa pang lalaki. “Pero kung mamamatay naman iyan dito sa loob ng kweba dahil sa gutom, tayo ang tiyak na malalagot kay Sir Severino kapag nagkataon.”
“Sir Severino?” parang may malamig na bakal na tumusok sa dibdib ni Kael nang marinig ang pangalang iyon ng lalaki.
Iyon ang tiyuhin ni Liora, ang lalaking nakikita lamang niya sa mga balita sa telebisyon at sa mga malalaking tarpalulin ng kumpanya sa bayan. Siya pala ang utak sa likod ng malagim na pagdukot na ito sa sarili niyang kamag-anak.
“Basta ang utos sa atin, hangga’t hindi pumipirma ang matanda sa mga dokumento ng lupa, dito muna siya sa loob ng kweba mananatili,” sabi ng lalaki habang humihinto malapit sa siwang.
“Kapag nakuha na natin ang buong kontrol sa lupa, saka natin siya ililipat sa ibang lugar. At kung may makapasok man dito upang maghanap, sinisiguro ko na hindi na sila makakalabas nang buhay sa mundong ito,” banta ng lalaki bago sila dahan-dahang naglakad palayo patungo sa kabilang lagusan ng kweba nang biglang makarinig si Kael ng isang malakas na yabag sa likod niya mismo.
Part 4
Dahan-dahang kinuyom ni Kael ang kanyang mga kamay sa dilim habang pinakikinggan ang paglayo ng mga yabag ng dalawang lalaki. Gustong-gusto niyang sugurin ang mga ito dahil sa galit, subalit alam niyang wala siyang laban kung dalawa sila at posibleng may dala pang nakatagong baril.
Tiningnan niya muli ang kalawanging kadena sa paa ni Liora sa tulong ng napakahinang ilaw. Halos bumigay na ang kandado sa kanyang mga naunang pagpukpok, kailangan na lamang niya ng isa pang malakas at tumatamang tira upang tuluyan itong masira.
Nang maramdaman niyang sapat na ang layo ng mga yabag ng mga lalaki, naghintay pa siya ng ilang mahabang segundo upang siguraduhing ligtas ang paligid.
Pagkatapos noon, binuksan niyang muli ang kanyang flashlight subalit tinakpan niya ng kanyang palad ang unahan ng ilaw upang hindi kumalat ang liwanag sa labas ng maliit na espasyo.
Kinuha niya ang matigas na bato, huminga nang malalim, at buong lakas na pinukpok ang natitirang bahagi ng kandado. Sa isang malakas na tunog, sa wakas ay bumigay at nawasak ang kalawanging bakal.
Agad na inalis ni Kael ang makapal na kadena sa paa ni Liora. Nakita niyang namula at may mga pasa ang balat ng dalaga dahil sa bigat at higpit ng bakal na nakatali sa kanya sa loob ng maraming oras.
Napapikit si Kael sa matinding awa para sa dalaga, subalit alam niyang wala siyang oras para magtagal sa galit o awa sa mga sandaling iyon dahil maririnig muli ang sigaw ng mga lalaki.
“Ma’am Liora, kailangan na nating umalis ngayon din,” bulong ni Kael sa tainga ng dalaga habang dahan-dahang inilalagay ang katawan nito sa kanyang likuran.
Binuhat niya si Liora sa kanyang likod gaya ng pagpasan sa isang taong halos wala nang natitirang lakas upang tumayo. Hindi mababaw ang bigat ng dalaga, lalo na sa loob ng makipot, madilim, at madulas na lagusan ng kweba.
Subalit sanay si Kael sa mabibigat na bigat sa kanyang buong buhay dahil sanay siyang magbuhat ng mga sako ng uling, malalaking kahoy, at mga bato sa kalsada.
Ngunit alam niya na iba ang bigat ni Liora ngayon sa kanyang likod. Hindi lamang isang simpleng katawan ang kanyang pasan-pasan sa mga sandaling ito kundi ang buong buhay at kinabukasan ng dalaga.
Habang dahan-dahang naglalakad si Kael pabalik sa kanyang dinaanan, biglang may narinig siyang isang malakas na sigaw mula sa likod ng lagusan na umalingawngaw sa buong kweba.
“Bukas ang kandado! Wala ang babae rito! May nakapasok na tao sa loob ng kweba natin!” sigaw ng isang lalaki na halatang nagulat at nagagalit.
Bumilis nang husto ang bawat hakbang ni Kael sa putikan. Alam niyang hindi na siya pwedeng bumalik sa pangunahing bunganga ng kweba dahil siguradong doon dadaan ang mga lalaki upang harangan sila.
Naalala niya muli ang guhit na ginawa ni Mang Orben sa lupa bago sila umakyat sa bundok. May isang lumang lagusan sa likod ng malaking haliging bato na patungo sa isang tuyong bahagi ng ilog sa likod ng bundok.
Hinabol niya ang direksyong iyon kahit hindi siya sandaang porsiyentong sigurado kung tama ang kanyang tinatahak na landas sa loob ng dilim. Ang kanyang isang kamay ay nakasuporta sa katawan ni Liora, habang ang isa naman ay hawak ang flashlight.
Ilang beses siyang nadulas sa maputik na bato, tumama ang kanyang tuhod sa matalas na gilid ng pader, at kumirot nang husto ang sugat sa kanyang palad, subalit hindi niya binitiwan si Liora sa kanyang likod.
Palakas nang palakas ang mga sigaw ng mga lalaki sa loob ng kweba, “Hanapin niyo silang dalawa! Hindi pa sila makakalayo dahil mabigat ang kanilang pasan!”
Biglang gumalaw ang katawan ni Liora sa likod ni Kael, at mahina itong umungol na tila nagigising dahil sa pagod at ingay. “Huwag… huwag niyo po akong papipirmahin sa mga papel…”
“Ma’am Liora, makinig ka sa akin,” hingal na sabi ni Kael habang patuloy sa pagtakbo. “Ako ito, si Kael. Ligtas ka na, ilalabas kita sa kwebang ito ngayon din.”
Bahagyang iminulat ni Liora ang kanyang mga mata sa dilim. Sa gitna ng takot at pagkakalito ng kanyang isipan, hindi niya agad maunawaan ang buong nangyayari sa kanyang paligid.
“Kael?” halos hangin lamang ang boses ng dalaga na lumalabas sa kanyang labi. “Si Tito Severino… ang tito ko ang may gawa nito…”
“Opo, alam ko po, narinig ko po ang usapan ng mga tauhan niya kanina,” sagot ni Kael habang iniiwasan ang isang malaking harang na bato. “Huwag kayong matakot, makakarating tayo sa ligtas na lugar.”
“Ang papa ko… sabihan mo ang papa ko tungkol sa lahat ng ito,” pakiusap ni Liora bago muling napapikit ang kanyang mga mata dahil sa matinding panghihina ng katawan.
“Makakarating po tayo kay Don Alarik, pangako ko po iyan sa iyo,” mariing sabi ni Kael habang nakikita ang malaking bato na inilarawan sa kanya ni Mang Orben.
Sa likod ng malaking batong iyon, may isang napakamakitid na siwang na halos hindi mo mapapansin kung hindi mo alam na may lagusan pala doon patungo sa labas.
Yumuko si Kael nang husto, dahan-dahang ipinasok muna ang katawan ni Liora sa siwang bago siya sumunod nang maingat upang hindi mauntog ang ulo ng dalaga sa matitigas na bato.
Sobrang sikip ng lagusan na iyon, kailangan niyang hilahin ang kanyang sariling katawan gamit ang kanyang siko habang naririnig ang mga boses ng mga lalaki sa labas ng siwang.
“Dito may bakas ng ilaw kanina! Pero napakamaliit ng butas na ito, hindi sila kasya riyan kung may pasan siyang tao,” sabi ng lalaki sa labas ng pader.
Hindi sila agad sinundan ng mga lalaki sa lagusang iyon, marahil dahil hindi nila alam na lumalapad ang makitid na daan sa dulo patungo sa labas ng bundok.
Iyon ang naging pinakamalaking pag-asa ni Kael sa mga sandaling iyon. Gumapang siya nang gumapang sa ibabaw ng matatalas na bato hanggang sa maramdaman niya ang sariwang hangin ng gabi.
May munting liwanag na nagmumula sa dulo ng lagusan, at paglabas niya, bumungad sa kanya ang isang tuyong bahagi ng ilog sa likod ng bundok, malayo sa pangunahing daan ng baryo.
Halos madapa si Kael sa sobrang pagod pagkalabas niya sa lagusan, subalit napigilan niya ang sarili upang hindi masaktan ang dalagang kanyang pasan-pasan.
Inayos niya muli ang posisyon ni Liora sa kanyang likod at nagsimulang bumaba sa mabatong bahagi ng tuyong ilog nang biglang may marinig siyang isang pamilyar na boses mula sa di-kalayuan.
“Kael! Pre! Nandito ba kayo sa may ilog?” malakas na tawag ni Timo mula sa ilalim ng mga puno.
Napaangat ang ulo ni Kael sa narinig. Naroon si Timo kasama si Aling Marne, si Mang Orben na nakasakay sa isang kariton na hila ng kalabaw, at dalawang lalaki na dating minero na sina Berto at Iking.
Mukhang hindi na nakatiis si Timo na maghintay sa barangay hall at agad na bumalik sa bundok dala ang mga totoong kakampi at tulong para sa kaingigan.
“Nandito kami, Timo!” sigaw ni Kael gamit ang natitira niyang lakas habang dahan-dahang naglalakad patungo sa kanila nang biglang kumislap ang ilaw ng isang motorsiklo sa itaas ng dalisdis.
Part 5
Agad na tumakbo sina Timo at Berto palapit kay Kael upang tulungan itong maibaba si Liora mula sa kanyang likod. Si Aling Marne naman ay napasapo sa kanyang bibig nang makita ang kalagayan ng dalaga.
“Diyos ko, ang bata,” nag-aalalang sabi ni Aling Marne habang pinupunasan ang mukha ni Liora gamit ang kanyang panyo. “Kailangan niya agad ng doktor sa lalong madaling panahon.”
“Huwag muna natin siyang dadalhin sa barangay hall o sa bayan ngayon, baka may mga kasabwat pa si Severino doon na naghihintay,” hingal na sabi ni Kael habang halos mawalan na rin ng sariling hininga sa sobrang pagod.
Tumango si Aling Marne habang nanginginig ang kanyang buong katawan sa kaba. “Sa bahay ko muna natin siya dalhin sa karinderya, tinawagan ko na si Nurse Belina at papunta na siya doon nang palihim.”
Tinulungan nina Timo at Berto si Kael upang maingat na maihiga ang katawan ni Liora sa ibabaw ng kariton na may malambot na sapi ng mga lumang kumot at dumi.
Si Mang Orben naman ay nakatingin lamang sa bunganga ng lagusan ng tuyong ilog habang maputla ang mukha nito. “Sabi ko na nga ba,” bulong ng matanda sa sarili. “Ginamit nga nila ang lumang lagusan ng minahan upang itago ang kanilang krimen.”
Habang dahan-dahan silang bumababa pabalik sa baryo gamit ang lumang daan, ilang beses na lumingon si Kael sa kanyang likuran dahil alam niyang hindi pa tuluyang natatapos ang malaking panganib.
Nakita niya ang mukha ng totoong kasamaan sa mga boses pa lamang ng mga tauhan ni Severino sa loob ng kweba, at ngayon ay alam na niya ang pangalan ng utak sa likod ng lahat ng ito.
Pagdating nila sa karinderya ni Aling Marne, agad nilang isinara ang lahat ng pinto at bintana upang walang makakita sa labas kung sino ang nasa loob ng bahay.
Dumating si Nurse Belina Cordero na nakasuot pa lamang ng simpleng damit pambahay habang dala-dala ang kanyang malaking medical kit para sa mga pasyente.
Hindi na siya nagtanong nang marami sa kanila nang makita ang seryosong kalagayan ni Liora; agad siyang kumilos gamit ang kanyang mga kagamitan upang gamutin ang mga sugat nito.
“May matinding dehydration siya, may mga sugat sa braso dahil sa baging, mga pasa sa mukha, at mukhang nauntog ang kanyang ulo,” paliwanag ni Nurse Belina habang nilalagyan ng swero ang kamay ng dalaga.
“Kailangan niya talagang madala sa malaking ospital sa bayan, subalit kailangan muna nating siguraduhin na ligtas ang daan bago natin siya ihatid doon,” dagdag ng nurse.
“May tumawag na ba sa kanyang ama na si Don Alarik?” tanong ni Timo habang nakatayo malapit sa pinto at nagbabantay sa labas ng kalsada.
“Ako na ang tatawag sa kanya,” boluntaryong sabi ni Aling Marne. “May nakasulat na number ng kanilang foundation sa isang lumang poster ng medical mission na itinago ko sa kusina.”
Habang abala ang lahat sa pag-aalaga at paggagamot kay Liora, nakaupo lamang si Kael sa isang madilim na sulok ng karinderya, basang-basa ng pawis, may dugo sa kanyang tuhod at mga kamay.
Hindi niya nararamdaman ang matinding sakit ng kanyang sariling mga sugat sa katawan sa mga sandaling iyon; ang kanyang mga mata ay nakatuon lamang sa mukha ni Liora, sinisigurong humihinga pa ito nang maayos.
Makalipas ang ilang mahabang minuto, bahagyang nagmulat ng mga mata si Liora dahil sa lamig ng gamot. Nataranta si Nurse Belina at lumapit agad sa kanya upang suriin ang kanyang paningin.
“Liora, makinig ka sa akin, ligtas ka na ngayon,” malambot ang boses na sabi ni Nurse Belina. “Nandito ka na ngayon sa Barangay Malindawo, sa ligtas na lugar.”
Gumalaw ang tingin ni Liora sa paligid ng silid hanggang sa mapunta ang kanyang mga mata kay Kael na nakaupo sa sulok. Mahina ang kanyang boses subalit malinaw ang pasasalamat sa kanyang mga mata. “Si Kael… siya ang nagligtas sa akin sa loob…”
Napalunok si Kael sa narinig at bahagyang lumapit sa higaan ng dalaga. “Huwag niyo na muna pong isipin ang nangyari, ma’am. Papunta na po ang tunay na tulong para sa iyo.”
Biglang tumulo ang malalaking luha sa mga mata ni Liora nang maalala ang lahat ng takot sa kweba. “Si Tito Severino… siya ang may gawa ng lahat ng ito sa akin, Kael…”
Tumango si Kael nang may kaseryosohan sa kanyang mukha. “Narinig ko po ang mga utos ng mga tauhan niya sa loob ng kweba habang nakakadena kayo doon.”
Hindi na muling nakapagsalita pa si Liora dahil muli itong nawalan ng malay dahil sa matinding pagod ng katawan, subalit mas maayos at mas malalim na ang paghinga nito ngayon kaysa kanina sa loob ng kweba.
Sa labas ng karinderya ni Aling Marne, nagsimula nang mag-umpisa ang kumpol ng mga tao dahil kumalat na ang balitang may dinalang sugatang babae sa loob ng bahay nito.
May ilan sa mga tambay ang nagsasabing si Kael daw ang totoong may kagagawan ng pagdukot, at dinala lamang niya si Liora doon upang magpanggap na isang bayani sa harap ng mga mayayaman.
Narinig ni Timo ang mga bulung-bulungan na iyon mula sa labas ng pinto at akma na sanang lalabas upang makipag-away sa mga ito, subalit mabilis siyang napigilan ni Kael.
“Huwag mo na silang patulan, Timo,” mahinahong sabi ni Kael habang hinahawakan ang kamay ng kaibigan. “Hayaan mo na sila kung anong gusto nilang sabihin sa akin.”
“Pero pre, sinisira nila ang pangalan mo sa buong baryo kahit ikaw ang nagbuwis ng buhay sa loob ng gubat!” galit na sabi ni Timo.
“Mas mahalaga sa akin na mabuhay at makaligtas ang dalagang iyan kaysa sa sasabihin ng mga tao tungkol sa pagkatao ko,” sagot ni Kael habang tinuturo si Liora.
Iyon ang pinakamalaking kaibahan ni Kael sa ibang mga tao; kahit na siya ang nadudurog sa mga maling paratang ng lipunan, mas inuuna pa rin niya ang kaligtasan ng taong mas nangangailangan ng tulong sa kanyang paligid.
Makalipas ang halos isang oras ng paghihintay, narinig nila ang sunod-sunod na tunog ng mga sasakyan na papalapit sa karinderya ni Aling Marne mula sa highway ng bayan.
Hindi lamang isang sasakyan ang dumating kundi marami; sunod-sunod na itim na malalaking SUV, isang ambulansya, at mga sasakyan ng mga pulis na halatang hindi galing sa kanilang maliit na baryo.
Tumigil ang bawat sasakyan sa tapat mismo ng karinderya, at bumaba mula sa loob ang isang matandang lalaki na may puting buhok sa gilid ng kanyang ulo, matikas ang tindig subalit halatang basag ang puso sa matinding takot.
Si Don Alarik Madrigal ang lalaking iyon. “Anak ko! Nasaan ang anak ko!” malakas na sigaw niya habang mabilis na pumapasok sa loob ng karinderya ni Aling Marne.
Pinigilan siya sandali ni Nurse Belina upang ipaliwanag ang kalagayan ng dalaga, subalit nang makita ni Don Alarik ang kanyang anak na nakahiga sa higaan, halos bumigay ang kanyang dalawang tuhod sa sahig dahil sa matinding emosyon.
Lumuhod ang matanda sa tabi ng higaan ni Liora at mahigpit na hinawakan ang kamay ng kanyang nag-iisang anak. “Liora, anak ko! Nandito na si Papa, ligtas ka na ngayon.”
Walang malay si Liora sa mga sandaling iyon subalit bahagyang gumalaw ang kanyang mga daliri bilang tugon sa hawak ng kanyang ama. Lumapit naman si Attorney Celestino Varga, ang abogado ng pamilya, upang kausapin sina Kael at Aling Marne tungkol sa buong detalye ng insidente.
May mga doktor na ring pumasok mula sa ambulansya upang maingat na ilipat ang katawan ni Liora sa ibabaw ng stretcher upang madala ito sa pinakamalaking ospital sa bayan.
Samantala, ang lahat ng mata ng mga tao sa labas ng karinderya ay nakatuon lamang kay Kael na nakatayo sa tabi ng pinto. May mga bumubulong pa rin, at may mga naninimbang kung tunay ba siyang bayani o isang kriminal na nagpapanggap lamang.
Dahan-dahang lumapit si Don Alarik kay Kael habang tahimik ang buong paligid ng karinderya. Kahit si Darius na kararating lamang kasama ang kanyang ama na si Kapitan Quimba ay hindi makapagsalita sa harap ng mayamang negosyante.
Tiningnan ni Don Alarik ang duguang mga kamay ni Kael, ang makapal na putik sa kanyang lumang damit, ang malaking sugat sa kanyang tuhod, at ang napakapagod na mukha ng binatang halos hindi na makatayo sa sariling lakas.
“Ikaw ba si Kael Sarmiento?” tanong ni Don Alarik na may panginginig sa kanyang boses habang nakatingin sa binata.
Tumango si Kael nang marahan. “Opo, sir. Ako nga po si Kael Sarmiento,” maayos at magalang niyang sagot sa matanda nang biglang may dumating na isa pang itim na sasakyan sa gilid ng kalsada.
Part 6
“Ikaw ang naglabas sa anak ko mula sa loob ng madilim na kweba sa bundok?” tanong muli ni Don Alarik habang nakatingin sa mga sugat ni Kael.
“Opo, sir,” sagot ni Kael habang nakatingin sa lupa. “Pero si Timo po ang mabilis na humingi ng tulong sa labas, at sina Aling Marne, Nurse Belina, at Mang Orben po ang totoong tumulong upang maging ligtas ang dalaga.”
Hindi na natapos ni Kael ang kanyang sasabihin dahil biglang lumuhod si Don Alarik sa kanyang harap, sa ibabaw ng madilim na sahig ng karinderya ni Aling Marne.
Nagulat ang lahat ng mga taong nakasaksi sa tagpong iyon; pati si Kael ay napaatras nang ilang hakbang dahil sa labis na gulat sa ginawa ng mayamang negosyante. “Sir, huwag po kayong lumuhod sa harap ko, hindi po iyan nararapat para sa isang katulad niyo.”
Subalit hinawakan nang mahigpit ni Don Alarik ang dalawang kamay ni Kael kahit na puno ang mga ito ng dumi, grasa, at tuyong dugo mula sa kweba. “Kung hindi dahil sa katapangan mo, Kael,” basag ang boses ng matanda dahil sa luha. “Wala na sana ang aking nag-iisang anak ngayon sa mundong ito.”
Tahimik ang buong paligid ng kalsada sa labas ng karinderya. Ang mga taong kanina lamang ay panay ang bulong ng mga masasamang salita laban kay Kael ay tila nawalan ng dila at hindi makatingin nang diretso sa binata dahil sa labis na hiya.
Lumapit si Attorney Celestino sa tabi ni Don Alarik at maingat na iniabot sa kanya ang isang malaking puting sobre na naglalaman ng mga opisyal na dokumento ng bangko.
Tumayo ang matanda mula sa pagkakaluhod subalit nanatili ang kanyang mga mata na nakatingin nang diretso sa mukha ni Kael. “Matagal nang bilin ng aking yumaong asawa bago siya mamamatay sa sakit, Kael.”
“Sabi niya sa akin noon, kung darating ang araw na may isang taong magliligttas sa aming anak nang walang hinihinging kahit na anong kapalit, huwag ko raw hahayaan na bumalik ang taong iyon sa buhay na pinagkaitan ng pag-asa,” dagdag ni Don Alarik.
Binuksan niya ang malaking sobre at inilabas ang isang dokumento ng bangko na may nakasulat na malaking halaga. “Kael Sarmiento, binibigyan kita ngayon ng isang daang milyong piso.”
“Hindi ito isang simpleng bayad para sa buhay ng aking anak dahil walang kahit na anong halaga ng pera ang kayang tumumbas sa buhay niya,” mariing sabi ng matanda. “Ito ay isang malaking pagkakataon para sa buhay mo na matagal nang ipinagkait ng kapalaran sa iyo.”
Napasinghap ang lahat ng mga taong nakikinig sa labas ng karinderya dahil sa laki ng halagang binanggit ng matanda. Si Darius ay biglang namutla ang mukha, at si Kapitan Quimba naman ay hindi makatingin nang diretso sa dalawa dahil sa labis na inggit at gulat.
Si Timo naman ay napanga ang bibig na parang nakakita ng isang multo sa kanyang harap dahil hindi niya akalain na mangyayari ang ganoong bagay sa kanyang matalik na kaibigan.
Pero si Kael, sa halip na tumingin sa hawak na dokumento ng pera, ay tumingin lamang sa ambulansya kung saan ipinapasok ang katawan ni Liora ng mga doktor. “Sir,” mahina at seryoso niyang sabi kay Don Alarik. “Maraming salamat po sa kabutihan niyo, pero ligtas na po ba talaga ang dalaga sa kanyang mga sugat?”
Napuno ng luha ang mga mata ni Don Alarik sa narinig na tanong ni Kael. Sa dami ng mga taong lumalapit sa kanya araw-araw dahil sa kanyang yaman, ngayon lamang siya nakakita ng isang taong inaalok na ng napakalaking yaman subalit ang unang tanong pa rin ay tungkol sa kaligtasan ng ibang tao.
“Hindi ko pa alam ang buong detalye ng kanyang kalagayan, Kael,” sagot ng matanda habang pinupunasan ang kanyang luha. “Pero dahil sa ginawa mong pagliligtas sa kanya, may malaking pagkakataon na siya ngayon na mabuhay at makasama ko muli.”
Habang dahan-dahang umaandar palayo ang ambulansya patungo sa bayan, nakatayo lamang si Kael sa gitna ng kalsada ng baryo, marumi ang suot, sugatan ang katawan, at napakapagod.
Sa paligid niya ay ang bawat mata ng mga taga-baryo na dati ay panay ang pangmamaliit sa kanya, ngunit ngayon ay puno ng matinding gulat, hiya, at pag-aalinlangan kung paano siya kakausapin.
Ngunit sa loob ng dibdib ni Kael, hindi ang labis na tuwa dahil sa yaman ang kanyang unang naramdaman kundi ang malaking bigat ng isang katotohanang alam niyang magbabago sa kanyang buong buhay.
Dahil nailigtas nga niya si Liora mula sa kweba, subalit nabuksan din niya ang pintuan ng isang malaking laban na mas malalim at mas mapanganib pa kaysa sa dilim ng kwebang kanyang pinasok.
Nanatiling nakatayo si Kael Sarmiento sa gitna ng Barangay Malindawo kahit matagal nang nakaalis ang ambulansya na nagdala kay Liora sa ospital. Sa paligid niya, unti-unti nang lumalakas muli ang mga bulungan ng mga tao tungkol sa kanyang bagong kapalaran.
Kanina lamang ay marami sa kanila ang handang maniwala na siya ang kriminal, ngunit ngayon ay nagbago ang anyo ng mundo dahil sa isang daang milyong piso.
Ang mga matang dati ay puno ng pangmamaliit ay biglang naging mausisa at palakaibigan, at ang mga taong hindi siya binabati noon ay biglang gustong lumapit sa kanya upang makipag-usap.
Ang mga kapitbahay na minsan ay hinahayaan lang siyang kumain ng kanin at asin sa gabi ay nag-uumpisa nang magsabing matagal na nilang alam na mabuting bata si Kael.
Ngunit hindi gumaan ang pakiramdam ni Kael sa kanyang naririnig. Hawak niya ang sobre na ibinigay ni Don Alarik subalit parang hindi niya alam kung paano ito tatanggapin sa kanyang puso.
Para sa ibang tao, ang sobreng iyon ay katumbas ng isang bagong buhay na marangya, subalit para kay Kael, parang isang mabigat na bato ito na biglang ipinapasan sa kanyang balikat ng kapalaran.
Hindi naman siya pumasok sa loob ng kweba upang yumaman sa harap ng mga tao, at hindi niya binuhat si Liora palabas ng dilim upang magkaroon ng ganting-pala mula sa pamilya nito.
Ginawa niya iyon dahil may isang taong nanghihingi ng tulong sa loob ng dilim, at hindi niya kayang talikuran ang boses na iyon habang may lakas pa ang kanyang mga kamay.
Lumapit si Timo sa kanyang tabi, halos hindi pa rin makapaniwala sa nakitang dokumento sa loob ng sobre. “Pre, alam mo ba kung gaano kalaki ang isang daang milyong piso na hawak mo ngayon?”
Hindi sumagot si Kael sa tanong ng kanyang kaibigan. “Kael,” dagdag ni Timo habang hinahawakan ang kanyang balikat. “Kahit bilangin natin ang perang iyan hanggang bukas ng umaga, hindi natin maiintindihan kung gaano kalaki iyan.”
Napatingin si Kael sa mukha ni Timo nang may kaseryosohan. “Timo, hindi ko alam kung dapat ko bang tanggapin ang perang ito mula sa kanila,” mababa ang boses niyang sabi nang biglang bumukas ang pinto ng karinderya at lumabas si Severino Madrigal na may dalang mga bodyguard.
Part 7
Napakunot ang noo ni Kael nang makita si Severino Madrigal na dahan-dahang lumalakad patungo sa kanyang pwesto. Ang lalaki ay naka-amerikana pa rin, maayos ang pagkakaayos ng buhok, subalit may kakaibang galit sa loob ng kanyang mga mata.
“O, ikaw pala ang binatang si Kael,” sabi ni Severino habang nakatingin nang mabaon kay Kael. “Ang bagong bayani ng ating bayan na binigyan ng napakalaking swerte ng aking kuya.”
Hindi sumagot si Kael sa sinabi ni Severino. Ramdam niya ang matinding lamig sa boses ng lalaki, katulad na katulad ng boses na narinig niya sa loob ng kweba noong gabing iniligtas niya si Liora.
“Mag-iingat ka sa hawak mong pera, binata,” bulong ni Severino bago sumakay sa kanyang sasakyan. “Ang pera na mabilis na dumarating sa buhay ng tao ay mabilis din kung minsan na nawawala, kasama ang buhay ng may-hawak nito.”
Umalis ang sasakyan ni Severino nang mabilis, subalit ang bawat salitang binitiwan nito ay naging isang malaking babala sa isip ni Kael para sa kanyang kaligtasan sa mga susunod na araw.
Pumasok si Kael sa loob ng karinderya ni Aling Marne kung saan pansamantalang nakaupo si Lola Sionya na nanginginig pa rin ang mga kamay dahil sa matinding kaba sa nangyari.
Nang makita ng matanda si Kael na may mga sugat sa kamay at pasa sa tuhod, agad itong tumayo kahit na hirap na ang kanyang katawan dahil sa katandaan. “Anak, salamat sa Diyos at buhay kang bumalik sa akin mula sa bundok.”
Doon lamang parang bumigay ang natitirang lakas ni Kael. Umupo siya sa isang lumang bangko ng karinderya at napayuko ang kanyang ulo sa ibabaw ng lamesa nang may matinding bigat.
“La,” mahina niyang sabi kay Lola Sionya habang ipinapakita ang sobre ng pera. “Binigyan nila ako ng napakaraming pera dahil sa pagliligtas ko sa dalaga, subalit natatakot akong tanggapin ito.”
Tumingin si Lola Sionya sa kanya nang matagal, ang mga mata ng matanda ay pagod na sa mahabang buhay subalit napakalinaw pa rin ng karunungan na dala nito para sa apo.
“Kael, hindi mo naman hiningi ang perang iyan sa kanila, at hindi mo rin ipinagpalit ang kabutihan mo para sa halagang iyan,” malambot ang boses na sabi ng matanda. “Ibinigay iyan sa iyo dahil may taong gustong suklian ang kabutihang hindi kayang tumbasan ng kahit na ano.”
“Pero la, paano kung magbago ang pagkatao ko dahil sa perang ito?” nag-aalalang tanong ni Kael sa matanda.
“Kung natatakot ka pa rin na magbago ang puso mo sa masama dahil sa pera, ibig sabihin ay hindi ka pa rin masamang tao, anak,” sagot ni Lola Sionya habang hinahaplos ang buhok ni Kael.
“Tandaan mo laging ang sinasabi ko sa iyo, ang pera ay parang isang matalim na itak sa bukid; pwedeng gamitin upang manggiba ng buhay, at pwedeng-pwede ring gamitin upang ipangtanim ng kabutihan,” dagdag ng matanda.
Kinagabihan, dinala si Kael sa Provincial Hospital upang gamutin nang maayos ang kanyang mga sugat sa katawan at upang kunan siya ng opisyal na salaysay ng mga pulis tungkol sa krimen.
Naroon din si Attorney Celestino Varga upang gabayan siya sa mga legal na proseso ng dokumento ng bangko upang hindi siya madaling maloko ng mga masasamang tao sa paligid.
“Kael,” sabi ni Attorney Celestino habang nakaupo sila sa isang tahimik na silid ng ospital. “Ang perang ibinigay ni Don Alarik sa iyo ay idadaan natin sa isang legal na trust account upang maging ligtas ito.”
“Hindi ko naman po pangarap ang mamuhay sa luho, attorney,” seryosong sabi ni Kael. “Gusto ko lang pong may mapunta para sa pagpapatayo ng matibay na bahay para kay Lola Sionya.”
“Gusto ko rin pong tulungan si Aling Marne sa kanyang karinderya dahil matagal niya akong pinapakain noon kahit wala akong pambayad, at si Timo rin po upang magkaroon ng sariling kabuhayan,” dagdag ni Kael.
Napatingin si Attorney Celestino sa binata nang may matinding paghanga sa kanyang puso. “Hindi mo pa man hawak ang buong pera sa iyong mga kamay, Kael, subalit ang unang iniisip mo na agad ay ang ikabubuti ng ibang tao sa paligid mo.”
Habang lumilipas ang mga araw, unti-unting nagkaroon ng malaking pagbabago sa buong Barangay Malindawo dahil sa mga proyektong sinimulan ni Kael gamit ang kanyang natanggap na pondo.
Pinagawa niya ang bahay ni Lola Sionya nang matibay, tinulungan si Timo na magbukas ng sariling repair shop sa palengke, at nagtayo sila ng isang libreng health clinic kasama si Nurse Belina para sa mga matatanda.
Subalit sa kabilang dako, ang kaso laban kay Severino Madrigal ay lalong naging matindi at mapanganib dahil nagtangka ang kampo nito na suhulan at takutin ang bawat saksi na tumulong kay Kael.
Tinangka nilang suhulan si Aling Marne ng isang malaking envelope ng pera upang baguhin ang kanyang salaysay, subalit buong tapang na itinapon ni Aling Marne ang pera sa loob ng kumukulong sabaw ng adobo upang ipakita na hindi nabibili ang kanyang konsensya.
Si Timo naman ay binasagan ng salamin sa kanyang bagong repair shop ng mga hindi kilalang lalaki bilang banta, subalit hindi siya umatras dahil sa kanyang matinding utang na loob at pagmamahal sa kanyang kaibigang si Kael.
Nang dumating ang araw ng huling pagdinig sa korte makalipas ang isang mahabang taon ng labanan sa batas, dinala ni Mang Orben ang isang lumang mapa ng minahan na nagpapatunay sa iligal na operasyon ni Severino sa loob ng kweba ng Sityo Pugad.
Humarap din si Liora sa witness stand, matatag ang kanyang boses habang nakatingin nang diretso sa mga mata ng kanyang tiyuhin na si Severino. “Siya po ang narinig kong nag-utos na ikadena ako sa loob ng kweba hangga’t hindi ko ipinapapirma ang mga dokumento ng lupa ng aking ina.”
Sa huli, dahil sa pagharap ng isa pang kasabwat na si Rulfo na nagbigay ng mga resibo ng bank transfer, tuluyang ibinaba ng hukom ang hatol na guilty laban kay Severino Madrigal sa krimeng kidnapping at serious illegal detention.
Paglabas nila ng korte, napakaraming mga reporter ang lumapit kay Kael upang kunin ang kanyang pahayag tungkol sa kanyang tagumpay at sa kanyang malaking yaman na hawak ngayon.
Tumingin si Kael sa mga camera nang may kalmado at matatag na mga mata. “Hindi po ako masaya dahil may isang taong nakulong ngayon, subalit masaya ako dahil may isang katotohanan na hindi tuluyang nabaon sa dilim ng kweba.”
Lumipas ang limang mahabang taon, at ang Barangay Malindawo ay tuluyan nang naging isang maunlad at payapang pamayanan dahil sa Silong ng Liwanag Foundation na itinayo nina Kael at Liora para sa mga mahihirap.
Sa mismong maliit na chapel ng baryo, malapit sa punong santol, ay ikinasal sina Kael at Liora nang napakasimple, kasama ang lahat ng mga totoong tao na nagmahal at tumulong sa kanila sa oras ng dilim.
At sa dulo ng mahabang araw, habang dahan-dahang lumulubog ang araw sa likod ng bundok ng Sityo Pugad, magkatabing nakatayo ang mag-asawa sa bakuran ng bagong bukas na Bahay Sionya, isang tahanan para sa mga batang inabandona ng magulang.
“Kael,” mahingang sabi ni Liora habang isinasandal ang kanyang ulo sa balikat ng asawa. “Iniisip mo pa rin ba kung bakit ikaw ang pinili ng kapalaran na makatanggap ng lahat ng kabutihaang ito?”
Ngumiti si Kael nang may malalim na gaan sa kanyang puso habang pinapanood ang mga batang masayang naglalaro sa malawak na bakuran ng tahanan. “Sabi sa akin ni Lola Sionya noon, hindi ko na kailangang sagutin kung bakit sa akin ibinigay ang yaman, ang kailangan ko na lang sagutin araw-araw ay kung anong gagawin ko pagkatapos nitong ibigay sa akin ng mundo.”
Inabot ni Kael ang kamay ng kanyang asawa at mahigpit itong hinawakan sa ilalim ng liwanag ng gabi. “Dati, akala ko ay hanggang sa gilid na lang ako ng mundo at habang buhay na lang na maiiwan sa dilim ng hirap, subalit sa huli, naintindihan ko na ang bawat sugat na aking dinanas ay ginamit lang pala ng Diyos upang maging isang matibay na silungan para sa ibang tao.”
Leave a Comment