Sa Barangay San Roque, Marikina, may mga umagang parang pare-pareho ang tunog.
Kalansing ng kutsara sa baso, busina ng tricycle sa kanto, at boses ng radyo na halos laging naka-volume sa balita o drama.
Pero para kay Lira May de la Cruz, bawat araw ay may bagong paraan para maghabol sa oras at sa buhay.
“Paulo, gising na, baka malate ka na naman,” sabi niya habang tinatali ang buhok at pinupunasan ang maliit nilang mesa.
Patio, Damuhan at Hardin
May bahid pa ng tubig ang basahan at sa gilid ng mesa ay nakatayo ang lumang electric fan na kung minsan ay tila uubo muna bago umandar.
Sa isang sulok, nakasabit ang bag niyang pang-high school na may punit sa strap, na tinahi lang ni Lira noong nakaraang linggo.
Mula sa kwarto, narinig ni Lira ang ubo ng nanay nila—iyung ubo na alam niyang hindi simpleng sipon lang.
“Ma, okay ka lang?” tawag niya agad habang lumalapit sa pinto ng kwarto.
Lumabas si Aling Nerisa na may nakapulupot na lumang shawl sa balikat kahit mainit na ang hangin sa loob ng bahay.
Bagahe
“Okay lang ako, anak, hika lang ito, huwag mo na akong intindihin,” sagot ng ina bago nagtanong kung kumain na ba siya.
Ngumiti si Lira pero kapos ang saya sa kanyang mga mata; alam niyang kailangang pagkasyahin ang natitirang budget.
Binuksan niya ang ref at nakitang kalahati na lang ang laman: dalawang itlog, isang supot ng tuyo, at margarina.
Sa gilid ng pinto ng ref, may listahang sulat-kamay: bigas, nebulizer meds, pamasahe, tuition ni Paulo, kuryente.
Mga Pintuan at Bintana
Kumunot ang noo ni Lira hindi dahil hindi niya alam ang kulang, kundi dahil alam niyang wala pa rin silang sapat na pambayad.
Habang kumukulo ang mantika sa kawali, dumulas ang tingin niya sa aparador sa may sala.
Nandoon, nakatago sa pagitan ng mga lumang damit at papel, ang isang maliit na kahon ng biskwit na hindi biskwit ang laman.
Lumapit siya nang dahan-dahan, parang may sinusunod na ritwal, at inilabas ang isang lumang larawan.
Isang lalaking nakabarong, bahagyang nakangiti, at may hawak na baso sa isang espesyal na okasyon.
Halos kupas na ang gilid ng litrato, pero sa daliri ng lalaki ay may singsing na may ukit na “EB.”
Katabi ng larawan ay may maliit na singsing ding iniwan ni Lola Minyang bago ito pumanaw—pareho ang ukit.
Naalala ni Lira noong bata pa siya, tinanong niya ang lola tungkol sa lalaking nasa larawan habang sila ay nakaupo sa papag.
“Isang taong hindi mo pa handang makilala, apo,” ang naging sagot ni Lola Minyang noon na may halong lungkot.
“Dahil pag nakilala mo, masakit, pero huwag mong isusuko ang loob mo, may dahilan ang bawat pagkawala.”
Ngayon, habang nakatitig sa larawan, tila naririnig ni Lira ang boses ng lola na nagsasabing magpakatatag at huwag mapagod maghanap.
Pero paano mo nga ba hahanapin ang taong hindi mo man lang alam ang buong pangalan?
“Lira, huwag mo nang isipin ‘yun nang masyado, baka sumakit ang ulo mo,” tawag ng nanay niya na napansing nakatulala siya.
Mabilis niyang ibinalik ang larawan sa kahon at sinabing naaalala lang niya si Lola bago siya lumabas para pumasok sa trabaho.
Sa labas, narinig niya ang tricycle ni Mang Tiborsyo, ang dispatcher na parang permanenteng fixture na sa kanto nila.
“Lira, maaga ka ngayon ah! May lugaw si Ate Isabel, baka gusto mo, libre ko na,” alok ni Mang Tiborsyo.
“Salamat po, pero pass muna, Mang Tib, baka mahuli ako sa jeep,” sagot ni Lira nang may pilit na sigla.
Tinawid niya ang kanto papunta sa pila ng jeep at nakita si Junjun Alvarado, ang mekanikong kababata niya, na nakasandal sa motor nito.
Madalas silang magkasabay noong elementary, pero habang tumatanda, mas naging tahimik si Junjun—iyung tahimik na handang sumalo kung kailangan.
“Junjun!” tawag ni Lira, at tumango naman ang binata bilang sagot habang pinapaalalahanan siyang mag-ingat.
Sumakay si Lira ng jeep papuntang bayan, bawat kanto at bawat barya ay kalkulado dahil sa tindi ng pangangailangan.
Pagdating niya sa Baltazar Builders Depo, mabilis niyang inayos ang unipormeng luma na ang collar pero malinis pa rin.
Bumungad agad sa kanya ang boses ni Lenlen Mapa, ang senior cashier na mahilig magpatawa pero madalas ay nakaka-insulto ang biro.
“O, ayan na si Lira, akala ko naglakad ka na naman mula Marikina hanggang dito,” sabi ni Lenlen sabay sipol sa harap ng ibang staff.
Hindi sumagot si Lira at dumiretso sa kanyang drawer, pero hinarang siya ni Roldan Kapili, ang assistant supervisor na matalas tumingin.
“Lira, check mo agad ang cash float mo at paki-double check ang mga resibo kagabi, may reklamo ang customer,” utos ni Roldan.
Kahit wala siyang shift kagabi, pinilit ni Lira na manahimik at gawin ang trabaho dahil kailangan niya ang sweldo para sa gamot ni Aling Nerisa.
Pagkatapos ng kanyang shift, habang palabas ng depo, nakakita siya ng kumpol ng tao sa tapat ng kalye.
Isang babaeng nagngangalang Mirasol ang nakaupo sa bangketa, pawis na pawis at tila manganganak na anumang oras.
Walang maisakyan si Mirasol dahil ayaw siyang isakay ng mga tricycle sa takot na madumihan ang kanilang
Hindi nag-isip si Lira; lumapit siya agad, tinakpan ng payong ang ulo ng babae, at hinawakan ang kamay nito nang mahigpit.
“Ate, hinga nang malalim, kaya mo ‘to, kasama mo kami, hindi ka nag-iisa,” pagpapakalma ni Lira sa nanginginig na ginang.
Sa simpleng sandaling iyon, sa gitna ng ingay ng kalsada, naipakita ni Lira ang kanyang tunay na pagkatao—isang taong pagod pero hindi marunong tumalikod sa nangangailangan.
Habang paparating ang tricycle na hinarang ng tanod, napatingin si Lira sa langit; madilim ang ulap, parang may paparating na malaking bagyo.
Hindi niya alam kung ulan lang ba ito o isang pagbabago sa kanyang buhay na matagal na palang nakaabang sa dilim.
Part 2: Ang Matanda sa Waiting Shed
Umulan nang gabing iyon, iyung klaseng ulan na parang may hinahabol na sama ng loob sa bubong ng mga bahay sa Marikina.
Basa ang laylayan ng pantalon ni Lira pag-uwi, pero ang unang hinanap niya ay si Aling Nerisa upang matiyak na maayos ang pakiramdam nito.
“Ma, narinig ko kay Ate Isabel na tumulong ka raw kay Mirasol kanina,” sabi ng ina habang nagpapakulo ng tubig para sa kape.
“Mabuti kang bata, Lira, pero minsan natatakot ako na baka masyado kang maubos para sa ibang tao,” dagdag ni Aling Nerisa.
Ngumiti lang si Lira at inabot ang dalawampung piso kay Paulo para sa project nito sa school, kahit iyon na ang huling barya sa kanyang pitaka.
Kinabukasan, sa terminal ng tricycle, itinuro ni Mang Tiborsyo ang isang matandang lalaki na nakaupo sa waiting shed simula pa noong nakaraang araw.
Kupas ang polo ng matanda, bulag ang mga mata, at mahigpit na nakahawak sa isang puting tungkod habang tila nakikinig sa paligid.
May kung anong humila sa dibdib ni Lira nang makita ang matanda—isang pamilyar na lungkot na hindi niya maipaliwanag.
Lumapit siya at nalamang ang pangalan nito ay Mang Elio, at balak nitong pumunta sa Ortigas pero hindi alam ang eksaktong daan.
“Kung gusto niyo po, sabay na tayo, papunta rin po ako sa sakayan para pumasok sa trabaho,” alok ni Lira nang walang pag-aalinlangan.
Naramdaman niya ang panginginig ng braso ni Mang Elio habang inaalalayan niya itong maglakad, pero hindi ito nagsalita ng anuman.
Sa loob ng jeep, biglang nagsalita ang matanda habang dumadaan sila sa isang lumang intersection sa lungsod.
“Valverde Center ang tawag sa building na ‘yan noon, o mali ba ako?” tanong ni Mang Elio na ikinagulat ni Lira.
Paano nalaman ng matanda ang lumang pangalan ng gusali kung halos lahat ng tao ngayon ay hindi na iyon natatandaan?
Nang makarating sila sa Ortigas, napansin ni Lira ang isang lalaking may tattoo sa braso na kanina pa tila nagmamasid sa kanila—si Berto Lagrimas.
“Salamat, Lira, matagal na akong walang taong nagmalasakit sa akin nang ganito,” sabi ni Mang Elio bago pumasok sa isang gusali.
Hindi mapakali si Lira dahil sa tingin ni Berto, kaya ibinilin niya ang matanda sa security guard ng building bago siya tumakbo sa kanyang trabaho.
Pagdating sa Baltazar Builders, sinalubong siya ni Roldan na galit na galit dahil huli na naman siya ng ilang minuto.
“Trabaho muna bago kabutihan, Lira, kung gusto mong manatili rito, ayusin mo ang oras mo!” sigaw ng supervisor sa harap ng lahat.
Sa kabila ng panenermon, hindi mawala sa isip ni Lira ang mukha ni Mang Elio at ang mga aninong tila sumusunod sa matanda.
Part 3: Ang Mga Bakas ng Baltazar
Lumipas ang ilang araw at naging routine na ni Lira ang pagsama kay Mang Elio mula sa terminal hanggang sa Ortigas.
Sa bawat biyahe nila, unt-unting nagkukwento ang matanda tungkol sa mga alaala niyang pira-piraso at tila nawawala sa kanyang isip.
Isang umaga, habang kumakain sila ng lugaw ni Ate Isabel, napansin ni Lira na may bendahe ang daliri ni Mang Elio.
“Nadulas lang ako kagabi, may taong lumapit pero umalis din agad,” mahinang paliwanag ng matanda, pero alam ni Lira na may masamang nangyari.
Nakita niya muli si Berto Lagrimas sa malayo, may kasamang babaeng nagngangalang Ching Montes na nagpapanggap na social worker.
Nagsimulang kabahan si Lira; narinig niya mula kay Tanod Gino na si Berto ay isang fixer na mahilig mambiktima ng mga matatanda.
“Huwag mong hahayaang mag-isa ang matandang ‘yan, Lira, mapanganib ang mga taong nakapaligid sa kanya,” babala ni Tanod Gino.
Sa trabaho naman, tinawag si Lira ni Miss Clarbell, ang branch accountant, dahil may discrepancy daw sa kanyang cash drawer.
Alam ni Lira na hindi siya nagkukulang sa bilang, pero laging nandoon si Lenlen Mapa na tila may lihim na ngisi tuwing napapagalitan siya.
“Sir Roldan, baka hindi fit si Lira sa cashier area, lagi na lang siyang may issue,” sulsol ni Lenlen sa supervisor.
Sa kabila ng panggigipit sa trabaho, mas inalala ni Lira ang kaligtasan ni Mang Elio, lalo na nang mabanggit nito ang pangalang “Baltazar.”
“Baltazar… parang nasasaksak ako ng alaala kapag naririnig ko ang pangalang ‘yan,” bulong ni Mang Elio habang nasa jeep sila.
Nanlamig ang batok ni Lira; Baltazar ang pangalan ng kumpanyang pinagtatrabahuhan niya, at iyon din ang ukit sa singsing ng lola niya.
Habang naglalakad sila sa footbridge sa Ortigas, biglang bumuhos ang malakas na ulan at nagkaroon ng siksikan sa hagdan.
Sa gitna ng kaguluhan, may biglang humablot sa bag ni Lira—si Berto Lagrimas, na pilit siyang pinatutumba sa basang sahig.
Nawalan ng balanse si Lira, pero bigla siyang kinapitan ni Mang Elio nang buong lakas kahit nanginginig ang mga tuhod nito.
“Huwag mong kunin ang bag niya!” sigaw ni Mang Elio, at sa gulo ay may nahulog na lumang ID case mula sa bulsa ng matanda.
Pinulot ito ni Lira at doon tumigil ang mundo niya; sa loob ng kupas na balat, may nakaukit na pangalan: Elodoro Baltazar.
Sino ba talaga si Mang Elio, at bakit siya may kaparehong apelyido sa mga taong nagpapatakbo ng malalaking gusali sa lungsod?
Part 4: Ang Paghaharap sa Katotohanan
Dinala sila sa building security office matapos mahuli si Berto Lagrimas sa tulong nina Junjun at Kuya Nanding na rumesponde sa gulo.
Sa loob ng conference room, hinarap sila ni Attorney Mayabel Cordero, isang matikas na babaeng tila matagal nang may hinahanap.
“Sir Elodoro, kayo nga… sa wakas ay nahanap na rin namin kayo,” sabi ni Attorney Cordero na may halong iyak at tuwa.
Nalaman ni Lira na si Elodoro Baltazar ang dating pangunahing may-ari ng Baltazar Builders bago ito misteryosong nawala ilang taon na ang nakalilipas.
Sinadya ang pagkawala ni Elodoro dahil sa isang internal power struggle sa kumpanya, kung saan ang mga gahaman ay gustong umagaw ng posisyon.
“Pinapawala ang mga taong hindi nila kayang kontrolin, at si Sir Elodoro ang naging biktima noon,” paliwanag ng abogado.
Gumuho ang mundo ni Lira nang mapagtantong ang supervisor niyang si Roldan Kapili ay kasabwat ni Berto sa pagbabantay sa matanda.
Si Roldan ang nag-utos na guluhin si Lira sa trabaho at gipitin ito para tuluyang lumayo kay Mang Elio.
“Ginamit nila ang branch para kontrolin ka, dahil ikaw ang tulay na hindi nila inasahang magiging matapang,” dagdag ni Attorney Cordero.
Nanginginig si Lira habang hawak ang ID case; lahat ng paghihirap niya, bawat puyat at bawat barya ay tila may patutunguhan na.
Tumingin si Elodoro kay Lira kahit hindi siya nakakakita, at dahan-dahan niyang inabot ang kamay ng dalaga sa hangin.
“Hindi ko kayo iniwan dahil ayaw ko, Lira… iniwan ko kayo dahil may mga taong umagaw ng buhay ko,” hikbi ng matanda.
Sa puntong iyon, naramdaman ni Lira ang init ng katotohanang matagal na niyang hinahanap sa loob ng biskwit box ni Lola Minyang.
Ngunit paano niya sasabihin sa kanyang nanay na ang lalaking inakala nilang naglaho na ay ang matandang inaalalayan niya araw-araw?
Part 5: Ang Paghilom ng mga Sugat
Isinugod si Elodoro sa ospital para sa mas kumpletong checkup at therapy para sa kanyang paningin at mga natamong pinsala.
Doon nakilala ni Lira si Dr. Celine Aragon, ang doktor na nagsabing may pag-asa pang maibalik ang bahagi ng paningin ni Elodoro.
Sa trabaho naman, nalinisan ang pangalan ni Lira matapos aminin ni Lenlen Mapa na pinilit lang siya ni Roldan na manira.
“Patawad, Lira, naging mahina ako dahil sa utang, pero handa akong tumestigo laban kay Roldan,” pagsisisi ni Lenlen.
Nahuli rin si Roldan Kapili habang tinatangkang tumakas palabas ng bansa, sa tulong ng imbestigasyon ni Inspector Valdez.
Naging malaking balita ang pagbabalik ni Elodoro Baltazar, at ang Baltazar Builders ay sumailalim sa isang malawakang paglilinis.
Pag-uwi ni Lira sa Marikina, hinarap niya si Aling Nerisa na noon ay nakaupo sa sala, hawak ang lumang kahon ng biskwit.
“Ma, natagpuan ko na po siya… ang tatay,” sabi ni Lira habang umiiyak sa kandungan ng kanyang ina.
Nanginig ang buong katawan ni Aling Nerisa; ang akala niyang pangarap lang ay naging totoo sa gitna ng kanilang kahirapan.
Hindi naging madali ang unang pagkikita ng mag-asawa sa ospital, punong-puno iyon ng luha, pagsisisi, at dahan-dahang pagpapatawad.
“Hindi ko alam kung kailan kita mapapatawad nang buo, Elodoro, pero salamat at bumalik ka,” sabi ni Aling Nerisa.
Si Paulo naman ay labis ang tuwa dahil sa wakas ay may tatay na silang uupo sa kanilang hapag-kainan.
Sa kabila ng pagbabago ng kanilang katayuan, pinili ni Lira na ituloy ang kanyang night school bookkeeping scholarship.
Nais niyang patunayan na ang kanyang tagumpay ay hindi lang dahil sa apelyidong Baltazar, kundi dahil sa sarili niyang pagsisikap.
Part 6: Ang Bagong Direksyon
Lumipas ang ilang buwan at unt-unting bumalik ang sigla sa pamilya Baltazar-de la Cruz sa ilalim ng isang bubong.
Pamilya
Nakapagpagamot na nang maayos si Aling Nerisa, at hindi na siya kailangang maglaba para sa ibang tao.
Si Elodoro naman, bagama’t may tungkod pa rin, ay masigla nang nakikilahok sa mga board meetings ng kumpanya.
Naging malapit si Junjun Alvarado kay Elodoro, at tinulungan pa ng matanda ang binata na mapalago ang kanyang talyer.
“Salamat, Lira, dahil hindi ka sumuko sa akin kahit noong hindi mo pa ako kilala,” madalas sabihin ni Elodoro sa anak.
Nagtayo si Lira ng isang foundation sa ilalim ng Baltazar Builders na nakatuon sa pagtulong sa mga “Mirasol” at “Mang Elio” ng kalsada.
Gusto niyang ibalik ang kabutihang natanggap niya sa mga taong hanggang ngayon ay nakikipagsapalaran pa rin sa hirap.
Sina Mang Tiborsyo at Ate Isabel ay naging bahagi ng programang ito bilang mga community leaders sa Barangay San Roque.
Kahit may yaman na sila, nanatiling simple ang pananaw ni Lira sa buhay; alam niya ang pakiramdam ng mawalan ng lahat.
Sa bawat gabi na uulan, hindi na kailangang maglagay ni Lira ng batya sa sahig dahil maayos na ang kanilang tahanan.
Ngunit sa likod ng bawat tagumpay, nandoon pa rin ang alaala ng lola niyang si Minyang na nagturo sa kanya ng tibay ng loob.
“May dahilan ang bawat pagkawala,” bulong ni Lira habang tinitingnan ang singsing na “EB” na ngayon ay suot na niya.
Part 7: Ang Hapag ng Pasasalamat
Isang gabi, nagkaroon ng simpleng salo-salo sa karinderya ni Ate Isabel upang ipagdiwang ang paggaling ni Elodoro.
Patio, Damuhan at Hardin
Nandoon ang lahat ng mga taong naging saksi sa hirap at pag-asa ni Lira: si Tanod Gino, Kuya Nanding, Mika, at Junjun.
Wala roong mamahaling dekorasyon, tanging ang init ng pagkakaibigan at ang amoy ng masarap na lugaw.
Tumayo si Elodoro Baltazar, huminga nang malalim, at humarap sa mga taong tumulong sa kanya noong siya ay Mang Elio pa lamang.
“Hindi ko kayang ibalik ang mga taon na nawala, pero kaya kong magpakatotoo at magpasalamat ngayon,” pahayag ng matanda.
Lumapit siya kay Aling Nerisa at humingi ng tawad sa harap ng lahat, isang sandaling puno ng damdamin at paghilom.
Humarap din siya kay Lira at sa unang pagkakataon ay tinawag niya itong “anak” nang may buong pagmamalaki.
“Tay,” ang tanging lumabas sa bibig ni Lira, isang salitang parang sugat at gamot na nagsama sa isang saglit.
Napaiyak ang lahat, maging si Mang Tiborsyo na sanay sa ingay ng kalsada ay napayuko sa tindi ng emosyon.
Natapos ang gabi na puno ng tawa at kwento, malayo sa takot at panggigipit na dinanas nila noong mga nakaraang buwan.
Ipinagpatuloy ni Lira ang kanyang pag-aaral at naging head accountant ng kumpanya makalipas ang ilang taon.
Si Paulo naman ay nakapagtapos bilang isang engineer at tumutulong na rin sa pagpapatakbo ng Baltazar Builders.
Ang kwento ni Lira May de la Cruz ay naging inspirasyon sa buong Marikina—isang patunay na ang kabutihan ay laging may gantimpala.
Sa bawat umaga na gigising siya sa tunog ng Barangay San Roque, alam na ni Lira na hindi na siya naghahabol sa oras.
Naglalakad na siya nang may kumpyansa, tangan ang katotohanan at ang pagmamahal ng kanyang buong pamilya.
Pamilya
Sapagkat ang tunay na yaman ay hindi nasa pangalan o gusali, kundi nasa pusong marunong lumingon sa pinanggalingan.
At doon nagtatapos ang kwento ng isang kahon ng biskwit, isang matandang bulag, at isang anak na hindi sumuko sa pag-asa.
Dahil sa dulo ng bawat ulan, laging may bahaghari na naghihintay para sa mga taong marunong magmahal.
Leave a Comment